Próchnica jest transmisyjną chorobą infekcyjną. Dotyka dużej części społeczeństwa, niestety również małych dzieci.
Szacuje się, że w Polsce ponad połowa maluchów w wieku 3 lat cierpi na próchnicę zębów mlecznych.
Ma ona charakterystyczny przebieg i atakuje inne partie zębów niż u starszych osób, dlatego została wyszczególniona i posiada własną naukową terminologię.
Do niedawna nazywana próchnicą butelkową, dziś określana jest jako próchnica wczesna lub próchnica wczesnego dzieciństwa.
Oto, co należy o niej wiedzieć.
Czym jest próchnica wczesna?
Próchnica występująca u małych dzieci, według polskiej terminologii, nazywana jest próchnicą wczesną.
Amerykańskie towarzystwa naukowe — Towarzystwo Stomatologów Amerykańskich i Amerykańska Akademia Stomatologii Dziecięcej — określają ją jako próchnicę wczesnego dzieciństwa, czyli ECC, od angielskiego early childhood caries.
Jej ostrą postać określa się jako S-ECC, czyli severe early childhood caries.
Jest więc ona jednostką chorobową powszechnie wyodrębnioną z ogólnej choroby próchnicowej.
Jak przebiega próchnica wczesna u dzieci?
W polskim piśmiennictwie próchnica wczesna opisywana jest jako schorzenie dzieci do 3. roku życia, które charakteryzuje się bardzo gwałtownym i ostrym przebiegiem.
Atakuje jednocześnie wiele zębów mlecznych w jamie ustnej dziecka.
Ubytki próchnicowe występują najczęściej:
- na powierzchniach wargowych górnych siekaczy,
- na powierzchniach podniebiennych górnych siekaczy,
- na powierzchniach żujących zębów trzonowych.
Nieleczona próchnica w krótkim czasie może doprowadzić do zniszczenia części koronowej zęba oraz zmian zapalnych w miazdze i tkankach otaczających.
ECC i S-ECC — co oznaczają te terminy?
Według amerykańskich stomatologów próchnica wczesnego dzieciństwa rozpoznawana jest, jeśli u dzieci do 6. roku życia ubytki obejmują jeden lub więcej zębów mlecznych.
Dotyczy to również sytuacji, w której jeden lub więcej zębów mlecznych zostało:
- wypełnionych,
- lub usuniętych z powodu ubytków próchnicowych.
Ostra postać próchnicy wczesnego dzieciństwa stwierdzana jest wtedy, gdy dotyka dzieci poniżej 3. roku życia i nietypowo atakuje powierzchnie gładkie zębów.
Chodzi na przykład o przednie części jedynek, czyli miejsca, w których zwykle próchnica nie występuje.
To właśnie ją wyróżnia.
U starszych dzieci i osób dorosłych ubytki zlokalizowane są zwykle na powierzchniach retencyjnych:
- przy dziąsłach,
- na powierzchniach żujących,
- na powierzchniach stycznych.
Miejsca te trudniej doczyścić z osadu, dlatego dochodzi tam do rozwoju choroby.
U maluchów w przebiegu S-ECC atakowane są nawet łatwo oczyszczalne powierzchnie zębów.
Można więc zastanawiać się, dlaczego tak się dzieje i czy każde dziecko jest na nią narażone.
Czynniki ryzyka próchnicy wczesnej związane z matką
Istnieją czynniki ryzyka powstawania wczesnej próchnicy o ostrym przebiegu, które związane są zarówno z uwarunkowaniami matki, jak i samego dziecka.
Wśród głównych powodów dotyczących matki wymienia się:
- młody wiek,
- niski poziom wykształcenia.
Z tym może wiązać się:
- brak należytej higieny jamy ustnej już u noworodka,
- brak oczyszczania zębów dziecka od pierwszego mleczaka,
- brak kontroli stanu uzębienia malucha u stomatologa.
Ryzyko wzrasta również wtedy, gdy młoda, nieświadoma mama popełnia błędy żywieniowe na początku życia niemowlęcia.
Należą do nich:
- karmienie piersią krócej niż 6 miesięcy,
- podawanie słodzonego mleka modyfikowanego,
- podawanie słodkich napojów przed snem i w czasie snu bez późniejszego umycia zębów dziecka.
Mleko matki jest mniej próchnicotwórcze niż sztuczne i może wykazywać pewne działanie ochronne.
Ryzyko zwiększa się także przy wprowadzaniu produktów kariogennych, bogatych w węglowodany proste, takich jak:
- słodycze,
- białe pieczywo,
- słodkie płatki śniadaniowe,
- serki,
- jogurty,
- kaszki dla niemowląt,
- soki owocowe.
Wpływ na rozwój próchnicy u dziecka mają również choroby przebyte przez matkę podczas ciąży oraz posiadanie przez nią samej próchnicy.
Próchnica matki bardzo szybko przenosi się na dziecko, ponieważ bakterie próchnicotwórcze kolonizują jamę ustną malucha już po jego urodzeniu.
Czynniki ryzyka próchnicy wczesnej związane z dzieckiem
Czynniki ryzyka związane z dzieckiem to między innymi:
- wczesny wiek urodzeniowy,
- mała masa urodzeniowa, poniżej 3,5 kg,
- ciąża mnoga,
- wyrzynanie się zębów przed 5. miesiącem życia.
Na wczesną próchnicę bardziej narażone są również dzieci:
- cierpiące na choroby immunologiczne,
- z upośledzeniem umysłowym,
- z obniżoną odpornością.
Takie dzieci często od pierwszych miesięcy życia przyjmują leki w postaci lepkich i słodkich syropów, co wiąże się ze stałą ekspozycją zębów mlecznych na działanie cukru.
Jak zapobiegać próchnicy wczesnej?
Występowanie powyższych czynników sprawia, że dziecko jest bardziej narażone na powstanie próchnicy wczesnej.
Aby jej unikać, należy położyć szczególny nacisk na wczesną profilaktykę.
Właśnie dlatego pierwsza wizyta dziecka u stomatologa powinna mieć miejsce między 6. a 12. miesiącem życia, kiedy zaczynają wyrzynać się pierwsze zęby mleczne.
W tym czasie ubytków zwykle jeszcze nie ma, a dentysta ma szansę odpowiednio wcześnie poinformować rodziców o właściwym postępowaniu.
Pierwsza wizyta dziecka u stomatologa
W idealnym świecie stomatolog podczas takiej wizyty powinien zbudować świadomość rodziców na temat:
- właściwego żywienia dziecka,
- higieny jamy ustnej,
- stanu jamy ustnej dziecka,
- przebiegu ząbkowania.
Taka wizyta pełni głównie rolę edukacyjną dla opiekuna.
Samo badanie malca trwa zaledwie kilka minut, ale nie oznacza to, że cała wizyta powinna być krótka. Rozmowa rodzica z lekarzem powinna być dokładna i rozwiewać wszystkie wątpliwości.
Najlepiej, jeśli do gabinetu przychodzi dwoje opiekunów, aby jedna osoba mogła zająć się dzieckiem, a druga spokojnie porozmawiać z lekarzem.
Wizyta adaptacyjna dla dziecka
Pierwsza wizyta jest również wizytą adaptacyjną dla malucha.
Dziecko ma wtedy szansę:
- zaznajomić się z gabinetem,
- poznać lekarza,
- oswoić się z zaglądaniem do buzi,
- przyzwyczaić się do oglądania ząbków.
Jak często kontrolować zęby dziecka?
Kolejne wizyty profilaktyczne powinny odbywać się co 3–6 miesięcy.
Częstotliwość zależy od tego, czy lekarz na podstawie wywiadu i obserwacji stanu uzębienia dziecka zauważa ryzyko wystąpienia próchnicy wczesnej.
Jeśli takie ryzyko występuje, wizyty kontrolne powinny odbywać się co 3 miesiące.
Jeżeli ryzyko nie jest zwiększone, wystarczą kontrole co 6 miesięcy.
Dzięki regularnemu sprawdzaniu stanu zębów mlecznych przez dentystę można odpowiednio wcześnie wychwycić pierwsze zmiany próchnicowe i łatwiej je wyleczyć, zapobiegając dalszemu rozwojowi choroby.
Czasami lekarz może ocenić, że potrzebna jest fluoryzacja.
Dlaczego próchnicy wczesnej nie wolno lekceważyć?
Próchnica wczesna nie powinna być rodzicom obojętna, ponieważ ma duży wpływ na zdrowie zębów i całej jamy ustnej dziecka w dorosłości.
Naraża również malucha na:
- dolegliwości bólowe,
- niekomfortowe doświadczenia zabiegowe,
- usuwanie zębów mlecznych,
- leczenie zębów mlecznych.
Dlatego należy jak najwcześniej jej przeciwdziałać.
Polecane tematy
- Próchnica wczesna lub inaczej wczesnego dzieciństwa
- Próchnica butelkowa – przyczyny, objawy i profilaktyka w 5 krokach
- Powikłania próchnicy
- Dieta i inne czynniki, które wpływają na powstanie próchnicy
- Czy istnieje dieta dla zdrowych zębów?
- Jaka pasta do zębów będzie najlepsza dla dziecka?
- Jak zachęcić dziecko do mycia zębów?
- Jak myć zęby?
Disclaimer
Powyższy materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny.
Nie stanowi porady medycznej ani indywidualnej rekomendacji terapeutycznej.
Każdy przypadek wymaga indywidualnej konsultacji z lekarzem oraz odpowiedniej diagnostyki.
Leave A Reply