Czy wiecie, że aby rozwinęła się próchnica zębów, muszą zaistnieć i zadziałać aż cztery czynniki jednocześnie? Jeśli przynajmniej jednego z nich zabraknie, demineralizacja szkliwa nie będzie postępować i nie pojawi się ubytek.
Sprawdźcie, co dokładnie jest przyczyną próchnicy, co można zrobić, aby temu zapobiec oraz jaka dieta sprzyja próchnicy, a jaka może jej przeciwdziałać. Zapraszam na kolejny wpis w ramach cyklu #dietadlazebow.
Próchnica to choroba zakaźna wywoływana przez bakterie, której można skutecznie zapobiegać. Trzeba jednak zwracać uwagę na cztery czynniki, które ją powodują.
1. Powstawanie płytki nazębnej
Pierwszym czynnikiem wpływającym na powstawanie próchnicy jest gromadząca się na zębach płytka nazębna.
To lepki nalot osiadający i ściśle przylegający do powierzchni zębów. Składa się ze śliny, płynów oraz resztek jedzenia.
Najważniejsze jest jednak to, że w płytce nazębnej nagromadzają się bakterie próchnicotwórcze. Stanowią one 60–70% jej składu i wytwarzają kwasy uszkadzające dziąsła oraz szkliwo.
Płytka nazębna:
Najskuteczniejszą metodą pozbycia się płytki nazębnej jest jej dokładne i regularne usuwanie — szczoteczką manualną albo elektryczną.
Czasami pacjenci pytają mnie, czy irygator zastąpi mycie zębów. Na pewno nie, ponieważ płytki nazębnej nie da się wypłukać. Trzeba ją usunąć mechanicznie.
Bez dobrej higieny jamy ustnej nie pozbędziemy się płytki nazębnej i zagrażających zdrowiu zębów bakterii.
2. Podatność zęba
Nie wszystkie powierzchnie zębów są tak samo podatne na próchnicę.
Niektóre z nich są bardziej narażone, ponieważ trudniej oczyścić je z zalegających bakterii.
Najbardziej narażone są miejsca trudno dostępne:
- wąskie powierzchnie styczne między zębami,
- bruzdy i guzki na powierzchni żującej,
- okolica przyszyjkowa między dziąsłem a zębami.
Są to tak zwane miejsca retencyjne. Trudniej ulegają samooczyszczaniu i trudniej jest je dokładnie doczyścić samodzielnie, dlatego najłatwiej gromadzi się tam płytka nazębna.
Aby ograniczyć ryzyko próchnicy, trzeba poświęcić tym miejscom szczególną uwagę podczas szczotkowania zębów.
W ich oczyszczaniu pomocne są również dodatkowe akcesoria, między innymi:
- nici dentystyczne,
- irygator.
Znaczenie ma także jakość uzębienia. Jeśli w organizmie brakuje składników odpowiedzialnych za rozwój mocnych zębów, mogą być one słabsze i bardziej podatne na próchnicę.
Na stopień podatności zębów wpływa również obecność śliny. Ślina wspomaga utrzymanie równowagi kwasowo-zasadowej, dostarcza składniki mineralne i hamuje namnażanie się bakterii na zębach.
Jeśli śliny jest mało lub jej przepływ w jamie ustnej jest utrudniony, zęby są bardziej narażone na rozwój ubytków.
3. Czas
Na powstawanie próchnicy wpływa również to, jak często i jak dokładnie myjemy zęby.
Im dłużej resztki pokarmu pozostają w ustach, tym lepszą pożywką stają się dla bakterii.
Bakterie próchnicotwórcze w jamie ustnej mają zdolność metabolizowania cukrów z pożywienia. Przekształcają je w kwasy, które powodują powstanie kwaśnego środowiska.
Kiedy kwaśne środowisko utrzymuje się przez około godzinę, zaczyna się demineralizacja szkliwa, czyli rozpuszczanie oraz wypłukiwanie jonów wapnia.
Po pewnym czasie zaatakowane szkliwo staje się porowate, a na jego powierzchni pojawia się pierwsza oznaka próchnicy — biała, matowa plama. Może ona później ciemnieć od barwników pochodzących z jedzenia.
Na tym etapie proces można zatrzymać.
Jeśli jednak nic nie zrobimy, kwasy nadal będą działać szkodliwie na szkliwo. Zacznie się ono odłamywać, a do wnętrza zęba przedostanie się więcej bakterii, które szybko niszczą zębinę.
Tak powstaje ubytek próchnicowy.
Stadia rozwoju próchnicy:
Podjadanie między posiłkami a próchnica
Na powstawanie próchnicy wpływa również czas pomiędzy posiłkami.
Podjadanie powoduje częste spadki pH w ustach. Zęby są wtedy częściej atakowane kwasami i nie mają czasu na regenerację.
Lepiej więc zjeść więcej za jednym razem niż podjadać co dwie godziny, ponieważ wtedy stale narażamy zęby na działanie bakterii.
4. Dieta
Czwartym bardzo ważnym czynnikiem jest dieta.
Sposób odżywiania i jakość jedzenia mają duże znaczenie w profilaktyce próchnicy.
Podczas jedzenia i picia zęby mają kontakt ze składnikami, które mogą:
- wspierać zdrowie zębów,
- lub zwiększać ryzyko próchnicy.
Czego unikać w diecie, aby chronić zęby?
W codziennej diecie należy unikać produktów zawierających węglowodany proste.
Węglowodany są pożywieniem dla bakterii. Bakterie przekształcają je w kwasy, które doprowadzają do spadku pH w jamie ustnej i demineralizacji szkliwa.
Do węglowodanów prostych zalicza się między innymi:
- słodycze,
- białe pieczywo,
- ciastka,
- krakersy,
- kupne wyroby cukiernicze.
Produkty te często zawierają dużo dodatków słodzących, na przykład syrop glukozowo-fruktozowy.
Podobnie szkodliwe dla zębów mogą być:
- słodkie płatki śniadaniowe,
- kaszki dla niemowląt,
- chrupki,
- lizaki,
- serki,
- słodkie przetworzone jogurty,
- soki owocowe.
Zawsze polecam czytać etykiety, ponieważ wiele produktów, które wydają się zdrowe, wcale takie nie są.
Bardzo szkodliwe dla zdrowia zębów są również pokarmy oblepiające zęby, ponieważ zalegają na nich długo.
Sacharoza, glukoza i fruktoza a próchnica
Szczególnie niebezpieczna jest sacharoza — dwucukier powszechnie występujący w produktach żywnościowych.
Duży potencjał próchnicotwórczy mają również cukry proste:
- glukoza,
- fruktoza.
Najmniejszy potencjał próchnicotwórczy mają laktoza i skrobia, która nie rozkłada się całkowicie w jamie ustnej.
Powyższe przykłady produktów spożywczych niebezpiecznych dla zębów tłumaczą, dlaczego mimo regularnego mycia zębów możemy mieć próchnicę.
Dieta dziecka a profilaktyka próchnicy
Podkreślam raz jeszcze, że w profilaktyce próchnicy wiele zależy od odpowiedniego żywienia.
Bardzo ważne jest to zwłaszcza u małych dzieci, u których dopiero pojawiają się pierwsze, bardzo delikatne zęby mleczne.
Kiedy zaczynamy rozszerzać dietę niemowlaka, zupełnie niepotrzebne są mu słodkie soki czy herbatki.
W wieku przedszkolnym, kiedy dziecko już dobrze gryzie, dobrą przekąską mogą być twarde owoce i warzywa, które wspomagają mechaniczne oczyszczanie zębów.
Warto ograniczać:
- chrupki,
- ciągnące się słodycze.
Wiadomo, że życie przedszkolaka obfituje w różne „słodkie okazje”, takie jak mikołajki czy urodziny. Rolą rodziców jest jednak dawkowanie porcji słodyczy.
Idealnie byłoby wprowadzić jeden wybrany dzień tygodnia, kiedy dziecko może zjeść coś słodkiego.
Produkty o niskim potencjale próchnicotwórczym
Co zatem jeść w myśl zasady #dietadlazebow?
Na pewno polecałabym produkty kariostatyczne, czyli takie, które nie sprzyjają pojawianiu się próchnicy.
Zalicza się do nich między innymi nabiał, najlepiej pozyskiwany z niewielkich rodzinnych mleczarni.
Lepiej podać dziecku naturalny serek o prostym składzie i wymieszany ze zmiksowanymi owocami niż gotowy słodki twarożek, który zwykle zawiera niepotrzebne cukry proste lub syrop glukozowo-fruktozowy.
Pamiętajcie — czytajcie etykiety.
Polifenole w diecie dla zdrowych zębów
Warto sięgać również po produkty zawierające polifenole, czyli związki chemiczne naturalnie występujące w żywności.
Znajdują się one między innymi w:
- owocach,
- warzywach,
- kakao,
- herbacie,
- ziołach,
- przyprawach.
Są to produkty o niskim potencjale próchnicotwórczym, ponieważ polifenole:
- hamują wzrost bakterii w jamie ustnej,
- obniżają produkcję kwasów,
- hamują przyleganie bakterii do zębów.
Trzeba jednak pamiętać, że lepiej jeść świeże owoce niż pić wyciśnięte z nich soki, które zawierają skoncentrowany cukier.
Świeże owoce stymulują też większe wydzielanie śliny, ponieważ trzeba je gryźć i żuć przed połknięciem.
Zielona herbata, zioła i przyprawy
Z ciekawostek — płukanie jamy ustnej ekstraktem z zielonej herbaty trzy razy dziennie może istotnie redukować kolonie bakterii Streptococcus mutans, czyli bakterii najbardziej odpowiedzialnych za próchnicę.
Czarna herbata zawiera natomiast fluor, który korzystnie działa na szkliwo zębów.
Z ziół i przypraw pozytywny wpływ na uzębienie mają:
- kolendra,
- oregano,
- lukrecja,
- koper,
- pietruszka,
- rozmaryn,
- tymianek,
- szałwia,
- cynamon,
- goździki,
- gałka muszkatołowa,
- imbir,
- kurkuma,
- czosnek.
Jak zapobiegać próchnicy?
Pamiętajmy, że na rozwój próchnicy mamy ogromny wpływ.
Zależy to między innymi od tego:
- jak szybko po jedzeniu myjemy zęby,
- jak dokładnie je oczyszczamy,
- czy podjadamy między posiłkami,
- w jaki sposób się odżywiamy.
Unikajmy węglowodanów prostych i wybierajmy produkty o niskim potencjale próchnicotwórczym.
Coraz więcej mówi się również o żywności funkcjonalnej, czyli takiej, która jako element codziennej diety wspiera zdrowie i zmniejsza ryzyko chorób ogólnoustrojowych.
Żywność o bogatej wartości odżywczej będzie wspierać także zdrowie zębów.
Polecane tematy
- Dieta i inne czynniki, które wpływają na powstanie próchnicy
- Czy istnieje dieta dla zdrowych zębów?
- Próchnica butelkowa – przyczyny, objawy i profilaktyka w 5 krokach
- Próchnica wczesna lub inaczej wczesnego dzieciństwa
- Powikłania próchnicy
- Jak myć zęby?
- Akcesoria do higieny jamy ustnej
- Jaka pasta do zębów będzie najlepsza dla dziecka?
Disclaimer
Powyższy materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny.
Nie stanowi porady medycznej ani indywidualnej rekomendacji terapeutycznej.
Każdy przypadek wymaga indywidualnej konsultacji z lekarzem oraz odpowiedniej diagnostyki.
Leave A Reply