Jeszcze raz o wczesnym leczeniu ortodontycznym, czyli kiedy jest czas na pierwszą konsultację ortodontyczną

Dziś kolejny gościnny wpis. Lek. dent. Katarzyna Dulna – stomatolog, z którą współpracuję w Triclinium, wyjaśni Wam w nim, kiedy jest najlepszy czas na pierwszą konsultację ortodontyczną Waszego dziecka. Jeśli planujecie pierwszą wizytę waszej pociechy, koniecznie przeczytajcie artykuł dr Kasi.

Ze względu na kontrowersje, które wśród rodziców moich pacjentów budzi wczesne leczenie ortodontyczne oraz liczne pytania dotyczące „najlepszego” czasu na diagnostykę i leczenie ortodontyczne, postaram się przybliżyć Wam nieco ten temat z pozycji orędowniczki leczenia wczesnego. Dziś postaram się w prosty sposób przedstawić przyczyny, dla których warto rozpocząć leczenie przed pojawieniem się wszystkich zębów stałych, jak również odpowiedzieć na pytanie o czas pierwszej konsultacji z ortodontą.

Dlaczego czas ma znaczenie?

Na początku chciałabym zwrócić Waszą uwagę na następujące fakty:

Rozwój twarzy dziecka realizuje się w 99% do 9 roku życia.
W trakcie rozwoju kości szczęk, jako pierwsza rośnie i rozwija się przednia część szczęki (tzw. pra-szczęka czyli okolica za zębami górnymi przednimi), jako druga – szczęka (okolica podniebienia) i na końcu rośnie żuchwa, wykorzystując szczękę, jako matrycę do swojego wzrostu.
Potencjał wzrostowy w szwach i chrząstkozrostach czaszkowych jest najwyższy we wczesnym okresie wzrostu dziecka, a następnie ulega bardzo znacznej redukcji.

Funkcja a rozwój łuków zębowych

Kształt i wielkość łuków zębowych podążają za funkcją. Jeśli dziecko prawidłowo oddycha przez nos, to zarówno w dzień, jak i w nocy ma zamkniętą buzię. Dzięki temu język ma szansę zająć prawidłową pozycję spoczynkową w jamie ustnej i ułożyć się na podniebieniu (o ile nie nastąpi dysfunkcja języka z innych przyczyn, o czym napiszę w kolejnym wpisie).

Język jako bardzo silny mięsień odgrywa kluczową rolę we wzroście szczęki: rozpłaszczając się na podniebieniu w trakcie połykania, stymuluje szew podniebienny i zapewnia wzrost szczęki na szerokość oraz nadaje ładny kształt łuku zębowego.

Szerokie drogi oddechowe i swobodny przepływ powietrza przez drogę oddechową, jak również prawidłowa pozycja języka w spoczynku i funkcja przy połykaniu zapewniają właściwy „rozmiar” i pozycję szczeki w przestrzeni. To z kolei przekłada się na ładny profil.

Jeśli szczęka osiągnie wystarczającą szerokość i długość (co przebiega bardzo indywidualnie, ale w uproszczeniu do około 9 roku życia), żuchwa znajduje dla siebie wystarczającą ilość miejsca do wzrostu zarówno na szerokość, jak i na długość, wykorzystując szczękę jako matrycę. Na prawidłowo ukształtowanych oraz wystarczająco szerokich bazach kostnych zęby znajdują wystarczająco dużo miejsca, aby ustawić się prawidłowo (ewentualnie można im nieco pomóc).

Co dzieje się, gdy pojawia się przeszkoda?

W sytuacji odwrotnej – kiedy pojawi się jakaś przeszkoda funkcjonalna, np. zwężenie dróg oddechowych lub zaburzenia funkcji języka – równowaga mięśniowa zostaje zaburzona i w rozwoju szczęki zaczyna dominować zwężająca siła warg i policzków.

Dodatkowo, jeśli w diecie dziecka dominują pokarmy o papkowatej konsystencji i wyeliminowane jest żucie twardych pokarmów, szczęka nie może prawidłowo się rozwijać ze względu na brak prawidłowej stymulacji.

W efekcie szczęka staje się wąska, często zbyt krótka, podniebienie wysklepia się wysoko do jamy nosowej, mogą wystąpić asymetrie twarzy, zęby nie mają wystarczającej ilości miejsca i tłoczą się na wyrostku. Żuchwa nie ma swobody we wzroście wskutek zbyt małej szczeki i również często rośnie niewystarczająco, ale i zmienia swoją pozycję rotując do tyłu, bądź też omija szczękę i rośnie, sprawiając wrażenie za dużej do szczęki – tak czy siak prowadząc do wady zgryzu.

Wczesne leczenie ortodontyczne – o jakim wieku mówimy?

Mówiąc o wczesnym leczeniu ortodontycznym, mówimy o przedziale wiekowym od 6 do 9 roku życia, a więc o okresie najbardziej intensywnego wzrostu szczęki.

Celem wczesnego leczenia ortodontycznego jest zapewnienie prawidłowego wzrostu szczęki i nadanie jej prawidłowego rozmiaru w celu umożliwienia właściwego wyrzynania się zębów stałych, poprawy symetrii twarzy oraz poprawy zgryzu.

Jeśli pozostawimy dziecko z nieprawidłowościami funkcjonalnymi czy zgryzowymi bez leczenia ortodontycznego do czasu pojawienia się wszystkich zębów stałych, wada może pogłębić się na tyle, że będzie zbyt późno, aby móc osiągnąć idealny, czy wręcz akceptowalny rezultat. Przegapiony zostanie najcenniejszy czas, w którym dziecko rośnie.

Jeśli wkroczymy z leczeniem zbyt późno, może się ono okazać albo mocno inwazyjne, albo pozostaną nam do wyboru jedynie różne formy kompromisu.

Kiedy jest najlepszy czas na pierwszą konsultację ortodontyczną dziecka?

Zdecydowanie warto skonsultować dziecko po wyrżnięciu pierwszych zębów stałych, czyli „szóstek” i siekaczy, a uśredniając wiekowo – około 7–8 roku życia, lub kiedykolwiek wcześniej, jeśli coś Was zaniepokoi.

Co powinno zaniepokoić rodziców?

jeśli Wasze dziecko śpi z otwartą buzią czy często w ciągu dnia trzyma buzię otwartą i bezwzględnie, jeśli chrapie w nocy
jeśli dziecko zgrzyta w nocy zębami
jeśli zęby mleczne są/ były ciasno ustawione i nie było pomiędzy nimi szpar
jeśli dziecko miało/ ma częste infekcje górnych dróg oddechowych, nawracające zapalenia ucha środkowego czy alergie
jeśli zauważycie, że dziecko ma lub miało nieprawidłowe nawyki: do późnego wieku ssało smoczek, ssie kciuk, często wkłada palce do buzi, ogryza paznokcie czy inne przedmioty
jeśli dziecko moczy się w nocy.

Wiek około 8 roku życia to również czas, kiedy najlepiej jest ocenić położenie zawiązków stałych kłów w kości i wdrożyć działania zmniejszające ryzyko ich nieprawidłowego wyrzynania czy zatrzymania, jeśli takie zostanie zidentyfikowane w badaniu przesiewowym.

Jak może wyglądać dalsze postępowanie?

Wczesne leczenie ortodontyczne może wymagać współpracy z laryngologiem czy logopedą. Lekarz ortodonta pokieruje odpowiednio tym postępowaniem tak, aby nadać kościom szczęk prawidłową wielkość, umożliwić właściwe wyrzynanie się zębów.

To ostatecznie przełoży się na estetykę twarzy, ale przede wszystkim na prawidłowe oddychanie, połykanie i zgryz, czyli ogólne zdrowie Waszych pociech.

O znaczeniu prawidłowego funkcjonowania dróg oddechowych oraz funkcji języka w profilaktyce i leczeniu wad zgryzu, a także o wczesnej profilaktyce ortodontycznej dowiecie się z kolejnych postów.

Lek. dent. Katarzyna Dulna – stomatolog warszawskiego Centrum Medycyny Nowoczesnej Triclinium (www.triclinium.pl), absolwentka Oddziału Stomatologii I Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego oraz licznych szkoleń podyplomowych. Z zamiłowania do piękna i harmonii związana z obszarami stomatologii estetycznej, obecnie z ortodoncją. Orędowniczka holistycznego podejścia do zdrowia i funkcjonowania organizmu, w swojej praktyce ortodontycznej promująca znaczenie ogólnego dobrostanu organizmu, jak również leczenia czynnościowego i umożliwiającego prawidłowe funkcjonowanie struktur twarzoczaszki i układu ruchu narządu żucia. Zainteresowania związane z innymi dziedzinami medycyny rozwija we współpracy w obszarze badań klinicznych nad nowoczesnymi terapiami i rozwiązaniami w medycynie. Prywatnie – pasjonatka dalekich wypraw, dobrej muzyki i zdrowego gotowania.

Linki polecane

Powyższy materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady medycznej ani indywidualnej rekomendacji terapeutycznej. Każdy przypadek wymaga indywidualnej konsultacji z lekarzem oraz odpowiedniej diagnostyki.

Gościnnie

MamaOrtodonta

Przegrzewanie dziecka, odporność i… wady zgryzu – związek, o którym mało kto mówi

2025-08-20

Kiedy do logopedy, a kiedy do neurologopedy? Fakty, mity i aspekty prawne

2025-06-28

Wystąpienie w Dzień Dobry TVN: Dlaczego warto rozpocząć leczenie ortodontyczne już u przedszkolaka?

2025-06-25

O mnie

Moja książka

Jeszcze raz o wczesnym leczeniu ortodontycznym, czyli kiedy jest czas na pierwszą konsultację ortodontyczną

Dlaczego czas ma znaczenie?

Funkcja a rozwój łuków zębowych

Co dzieje się, gdy pojawia się przeszkoda?

Wczesne leczenie ortodontyczne – o jakim wieku mówimy?