Wymiana zębów mlecznych na stałe

Między 5–6 a 13 rokiem życia dziecka następuje wymiana zębów mlecznych na stałe. To kilkuletni okres, który budzi wiele niepokoju u rodziców.

W literaturze czas pomiędzy 7 a 9 rokiem życia określa się nawet mianem „brzydkiego kaczątka”. W buzi dziecka bardzo dużo się wtedy dzieje i można odnieść wrażenie, że panuje w niej spory chaos.

Często spotykam się z tym, że rodzice nie wiedzą, co w tym okresie jest prawidłowym, fizjologicznym stanem, a co powinno zostać poddane diagnostyce i leczeniu.

Wyrzynanie się zębów mlecznych

Około 6 miesiąca życia u niemowlęcia zaczynają wyrzynać się zęby mleczne.

Natura uporządkowała kolejność ich pojawiania się.

Najpierw wyrzynają się:

• dolne siekacze — jedynki i dwójki (6–9 miesiąc życia),
• następnie górne siekacze (8–10 miesiąc życia).

Często kilka zębów wyrzyna się jednocześnie, jednak sama kolejność zwykle pozostaje podobna.

Następnie około 1,5 roku życia pojawiają się „czwórki”, czyli pierwsze zęby trzonowe. Dla wielu rodziców jest to zaskoczenie, ponieważ spodziewają się wcześniej „trójek”.

Tymczasem mleczne kły wyrzynają się później — między 16 a 20 miesiącem życia.

Na końcu, między 20 a 30 miesiącem życia, pojawiają się „piątki”.

Dziecko około 2,5–3 roku życia powinno mieć już pełne uzębienie mleczne.

Diagram z kolejnością wyrzynania się zębów mlecznych.

Jak wygląda prawidłowe uzębienie mleczne?

Zęby mleczne mają charakterystyczny układ:

• łuki zębowe mają kształt półkola,
• w uzębieniu znajduje się 20 zębów,
• zęby górne powinny nachodzić na dolne na około 1/3–1/2 wysokości.

Odwrotne zachodzenie zębów może świadczyć o rozwoju zgryzu krzyżowego.

Pomiędzy mlecznymi siekaczami powinny występować szpary. Są one prawidłowe i potrzebne, ponieważ przygotowują miejsce dla większych zębów stałych.

Linia za zębami mlecznymi trzonowymi powinna być linią prostą, a płaszczyzna zgryzu płaska.

Warto również pamiętać, że anatomia mleczaków sprawia, iż są one bardziej podatne na próchnicę.

Przygotowanie do wymiany zębów mlecznych

Jeszcze przed rozpoczęciem wymiany uzębienia mlecznego zachodzą istotne zmiany przygotowujące jamę ustną dziecka do pojawienia się zębów stałych.

Między 3 a 6 rokiem życia:

• korony mleczaków stopniowo się ścierają,
• bruzdy w zębach stają się płytsze,
• powiększają się przerwy pomiędzy siekaczami i kłami.

Około 5–6 roku życia szpary pomiędzy zębami powinny być już naprawdę duże. To prawidłowy objaw świadczący o przygotowaniu łuków zębowych do wymiany uzębienia.

Resorpcja korzeni mleczaków

W tym czasie dochodzi również do fizjologicznej resorpcji korzeni zębów mlecznych.

Proces ten prowadzi do zaniku korzeni, a następnie do rozchwiania i wypadania mleczaków.

Najpierw zanikają korzenie:

• dolnych siekaczy,
• następnie górnych siekaczy.

Później rozpoczyna się resorpcja:

• kłów,
• mlecznych „czwórek”,
• mlecznych „piątek”.

Dlaczego leczenie zębów mlecznych jest tak ważne?

Bardzo ważnym elementem prawidłowego rozwoju jamy ustnej dziecka jest zachowanie zębów mlecznych aż do czasu ich fizjologicznej wymiany.

Dlatego próchnica zębów mlecznych wymaga leczenia.

Przedwczesna utrata mleczaków może prowadzić do:

• skrótów łuków zębowych,
• stłoczeń zębów stałych,
• wad zgryzu.

W przypadku leczenia kanałowego mleczaków bardzo ważna jest ocena stopnia resorpcji korzenia.

Wymaga to dokładnej diagnostyki radiologicznej i oceny lekarza.

Wymiana zębów mlecznych na stałe

Między 6 a 7 rokiem życia rozpoczyna się wymiana uzębienia mlecznego na stałe.

Jako pierwsze wyrzynają się stałe „szóstki”, czyli pierwsze trzonowce stałe.

Rodzice często nie zdają sobie sprawy, że są to już zęby stałe.

Dlaczego „szóstki” są tak ważne?

Stałe „szóstki” stoją bardzo daleko w łuku zębowym, dlatego dzieciom trudno je dokładnie doczyścić.

Dodatkowo świeżo wyrżnięte zęby mają:

• głębokie bruzdy,
• ostre guzki,
• większą podatność na próchnicę.

Dlatego po pojawieniu się „szóstek” niezwykle ważne są:

• dokładna higiena,
• zdrowa dieta,
• regularne wizyty kontrolne.

Rodzice powinni pomagać dziecku w szczotkowaniu zębów nawet do około 10 roku życia, szczególnie w zakresie oczyszczania zębów trzonowych.

Niedojrzałe zęby stałe

Zęby stałe rozwijają się bardzo długo — nawet około 10 lat od momentu powstania zawiązka do pełnego uformowania korzenia.

Dlatego próchnica świeżo wyrżniętych zębów stałych może być bardzo problematyczna.

Jeżeli dojdzie do zapalenia miazgi i konieczne stanie się leczenie kanałowe, leczenie takiego niedojrzałego zęba jest znacznie trudniejsze.

To kolejny powód, dla którego profilaktyka próchnicy u dzieci ma ogromne znaczenie.

Kolejność wymiany zębów mlecznych

W tym samym czasie, kiedy wyrzynają się „szóstki”, zaczynają wypadać dolne mleczne siekacze i pojawiają się stałe jedynki.

Następnie:

• między 7 a 8 rokiem życia wyrzynają się dolne dwójki oraz górne jedynki,
• między 9 a 11 rokiem życia pojawiają się dolne trójki i górne czwórki,
• między 9 a 12 rokiem życia wyrzynają się dolne czwórki i górne trójki,
• między 10 a 13 rokiem życia pojawiają się wszystkie piątki,
• między 11 a 13 rokiem życia wyrzynają się siódemki.

Diagram z kolejnością wyrzynania się zębów stałych.

Diastema fizjologiczna

W okresie uzębienia mieszanego bardzo często pojawia się diastema fizjologiczna, czyli przerwa między górnymi jedynkami.

Jeśli jej szerokość nie przekracza 2 mm, zwykle nie jest powodem do niepokoju.

Taka diastema zamyka się samoistnie po wyrznięciu stałych kłów.

Jeżeli jednak przerwa:

• jest większa niż 2 mm,
• wędzidełko wargi górnej jest grube,
• włókna wędzidełka wchodzą pomiędzy zęby,

konieczna jest konsultacja stomatologiczna lub ortodontyczna.

W niektórych przypadkach leczenie może obejmować:

• leczenie ortodontyczne,
• zabieg dotyczący wędzidełka,
• odbudowę kompozytem.

Warto jednak podkreślić, że diastema nie jest wadą zgryzu, lecz defektem estetycznym.

Duże jedynki u dziecka — czy to normalne?

Rodziców często niepokoi wielkość pierwszych zębów stałych.

Stałe jedynki wydają się bardzo duże w porównaniu do drobnych mleczaków.

Jest to jednak całkowicie fizjologiczne.

W wieku około 7 lat twarz dziecka jest jeszcze niewielka, natomiast stałe zęby muszą odpowiadać proporcjom twarzy dorosłego człowieka.

Z czasem ta dysproporcja naturalnie się wyrównuje.

Kiedy warto udać się do ortodonty?

Okres pomiędzy 7 a 8 rokiem życia jest bardzo dobrym momentem na kontrolną wizytę ortodontyczną.

To czas, kiedy można ocenić:

• czy wymiana zębów przebiega prawidłowo,
• czy rozwój zgryzu jest prawidłowy,
• czy pojawiają się nieprawidłowości wymagające leczenia.

Wczesna diagnostyka pozwala odpowiednio pokierować rozwojem zgryzu i często uniknąć poważniejszych problemów w przyszłości.

Polecane artykuły

• Problemy z wyrzynaniem zębów
• Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o zębach mlecznych
• Przerwy między zębami mlecznymi
• Wędzidełko wargi górnej
• Kiedy po raz pierwszy iść z dzieckiem do dentysty?
• Jak przygotować dziecko do pierwszej wizyty u stomatologa?

Disclaimer:
Powyższy materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady medycznej ani indywidualnej rekomendacji terapeutycznej. Każdy przypadek wymaga indywidualnej konsultacji z lekarzem oraz odpowiedniej diagnostyki.