Dziecko z ADHD w gabinecie ortodontycznym

Październik jest miesiącem świadomości ADHD. Wielu moich małych pacjentów ortodontycznych zmaga się z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej i deficytem uwagi. Dlatego chciałabym przybliżyć Wam, jak radzimy sobie i wspieramy takie dzieci w gabinetach ortodontycznych w naszej klinice L’experta.

Dziecko z ADHD u ortodonty – dlaczego zrozumienie emocji i zachowania jest tak ważne?

ADHD jest zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi. Jest to zaburzenie neurorozwojowe, z którym się rodzimy i które często występuje rodzinnie. ADHD towarzyszy nam przez całe życie, a więc dotyczy nie tylko dzieci, jak kiedyś uważano, ale również dorosłych.

Cechy ADHD najczęściej najbardziej widoczne są u małych dzieci, ponieważ nie potrafią one jeszcze regulować swoich zachowań oraz emocji. Z wiekiem wiele osób wypracowuje własne strategie radzenia sobie z trudnościami. Jeżeli ktoś ma problem z zapominaniem, zaczyna tworzyć checklisty. Jeżeli impulsywność prowadzi do konfliktów – zaczyna bardziej kontrolować swoje reakcje i świadomie obserwować sytuacje społeczne.

Oznacza to, że objawy ADHD z wiekiem mogą stać się mniej zauważalne, ale nie znikają. Napięcie psychoruchowe często przenosi się z dużej ruchliwości na charakterystyczne mikroruchy, takie jak:

• obgryzanie paznokci,
• kiwanie nogą,
• kręcenie włosów na palcu,
• zagryzanie warg lub policzków,
• kręcenie się na krześle.

Takie zachowania bardzo często pomagają dziecku się skupić. Dzieci z ADHD, które mają trudności z koncentracją podczas lekcji, często rysują, bawią się długopisem, ugniatają coś w rękach albo dużo mówią i przeszkadzają. W ten sposób próbują aktywizować swój mózg do działania.

Jak ADHD wpływa na wizyty w gabinecie ortodontycznym?

Świadomość tego, jak funkcjonuje mózg osoby z ADHD, jest bardzo ważna także dla lekarza ortodonty czy stomatologa, szczególnie jeśli pracuje z dziećmi. Naszym obowiązkiem jest ciągłe poszerzanie wiedzy w tym zakresie i uczenie się, jak wspierać małych pacjentów z takimi trudnościami.

Wielokrotnie podkreślałam, że w gabinecie ortodontycznym niezwykle ważny jest dobry kontakt z pacjentem. Dziecko musi czuć się bezpiecznie, być otwarte i chcieć współpracować. Bez tego leczenie ortodontyczne często nie jest możliwe. W przypadku dzieci z ADHD bywa to jeszcze trudniejsze, ale dzięki odpowiedniemu podejściu można ten proces znacząco ułatwić.

Dotyczy to również dzieci z:

• zaburzeniami lękowymi,
• depresją,
• zaburzeniami ze spektrum autyzmu.

Kiedyś dzieciom bardzo łatwo przypinano etykiety „niegrzecznych”, „gadatliwych” czy „nieśmiałych”. Dziś wiemy, że ich zachowanie często wynika z trudności neurorozwojowych lub sytuacji życiowych, na które nie mają wpływu.

Śmierć bliskiej osoby, rozwód rodziców, choroba w rodzinie czy trudna sytuacja finansowa mogą bardzo silnie wpływać na zachowanie dziecka również w gabinecie stomatologicznym lub ortodontycznym.

Relacja lekarz–rodzic–dziecko w terapii ortodontycznej

W mojej klinice L’experta ja i mój zespół staramy się nie szufladkować dzieci. Jeżeli zgłasza się tzw. „trudny” pacjent, który ma ograniczenia lub stawia opór we współpracy, nie oceniamy go. Staramy się znaleźć przyczynę takiego zachowania.

Często zachęcamy rodziców do konsultacji psychologicznych, aby lepiej zrozumieć potrzeby dziecka i skuteczniej mu pomóc.

Naszym celem nie jest przeprowadzenie leczenia ortodontycznego za wszelką cenę. Jeżeli dziecko:

• ucieka z fotela,
• panicznje boi się wizyty,
• wyraźnie protestuje,
• nie pozwala przeprowadzić diagnostyki,

to najpierw musimy zrozumieć, dlaczego tak się dzieje. Dopiero później możemy próbować budować współpracę.

Objawy ADHD, które często obserwujemy u dzieci w gabinecie ortodontycznym

Objawy ADHD mogą wyglądać bardzo różnie. Najczęściej można je podzielić na cztery główne grupy.

Nadpobudliwość psychoruchowa

Dziecko potrzebuje dużo ruchu, wszędzie jest go pełno i trudno mu usiedzieć w miejscu. Objawy mogą obejmować:

• bieganie i skakanie,
• dużą gadatliwość,
• hałaśliwość,
• wiercenie się na krześle,
• bawienie włosami,
• obgryzanie paznokci,
• ciągłe poruszanie rękami lub nogami.

Zaburzenia koncentracji uwagi

Dziecko z ADHD potrzebuje ciągłej stymulacji, aby utrzymać uwagę. Jeżeli temat nie jest dla niego interesujący, bardzo trudno mu się skupić i zapamiętywać informacje.

W ADHD koncentracja uwagi nie jest obniżona, ale dysregulowana. Może być bardzo niska albo przeciwnie – bardzo wysoka w przypadku tzw. hiperfokusu na temat, który wyjątkowo interesuje dziecko.

Jednoczesne bodźce dodatkowo utrudniają koncentrację. Dziecko może słuchać poleceń, ale jednocześnie skupiać się na dźwiękach, ruchu czy innych elementach otoczenia.

Impulsywność

Impulsywność objawia się szybkimi reakcjami i trudnością w hamowaniu emocji lub zachowań. Dzieci:

• przerywają wypowiedzi,
• mówią impulsywnie,
• nie czekają na swoją kolej,
• nie wysłuchują poleceń do końca.

Takie zachowania bywają odbierane jako niegrzeczne, ale najczęściej nie są celowe i wynikają z funkcjonowania układu nerwowego.

Dysregulacja emocji

Dzieci z ADHD bardzo intensywnie przeżywają emocje. Mogą reagować:

• płaczem,
• krzykiem,
• złością,
• agresją,
• wycofaniem.

Są również bardzo wrażliwe na krytykę i odrzucenie. Jednocześnie często cechują się dużą empatią, kreatywnością oraz ciekawością świata.

Jak wspierać dziecko z ADHD podczas leczenia ortodontycznego?

Lekarz, który rozumie mechanizmy ADHD, może zupełnie inaczej pracować z dzieckiem. Do kliniki L’experta zgłasza się wiele dzieci ze zdiagnozowanym ADHD. Bardzo pomaga nam sytuacja, gdy rodzice informują o tym już na początku leczenia.

Zdarza się również, że to my obserwujemy charakterystyczne objawy i sugerujemy rodzicom konsultację psychologiczną.

Naszą misją jest empatyczne podejście do małych pacjentów i budowanie poczucia zrozumienia. Nie wszystkie dzieci z trudnościami neurorozwojowymi są gotowe na natychmiastowe leczenie ortodontyczne czy stomatologiczne.

Jeżeli dziecko odczuwa bardzo silny lęk albo nie ma gotowości do współpracy, rozwiązaniem często są regularne wizyty adaptacyjne odbywające się co miesiąc lub co dwa miesiące.

Wizyty stomatologiczne od pierwszego roku życia, wykonywane regularnie co 6 miesięcy, pomagają stopniowo oswoić dziecko z gabinetem i zmniejszają ryzyko rozwinięcia lęku przed leczeniem.

Jak wygląda współpraca z dzieckiem z ADHD podczas wizyty?

Jeżeli dziecko z ADHD chce współpracować, w pierwszym kroku staramy się ustalić jasne zasady wizyty. Takie dzieci bardzo często testują granice, dlatego przewidywalność i plan działania są dla nich niezwykle ważne.

Najpierw dokładnie tłumaczymy:

• co będziemy robić,
• jak będzie wyglądała wizyta,
• jakie są kolejne etapy.

Ustalamy wspólny plan i konsekwentnie go realizujemy. To zwykle bardzo pomaga.

Jeżeli dziecko jest rozbiegane lub bardzo głośne, w pewnym zakresie pozwalamy mu na rozładowanie napięcia, jednocześnie spokojnie stawiając granice.

Dobrze również, gdy dzieci z ADHD przychodzą na wizyty poranne. Część z nich przyjmuje leki pomagające w regulacji poziomu dopaminy, dlatego rano często są spokojniejsze i łatwiej współpracują podczas leczenia.

Powiązane artykuły

• Psychika dziecka a leczenie ortodontyczne aparatami ruchomymi
• Rodzic w gabinecie stomatologicznym – tak czy nie?
• Wspierający rodzic w gabinecie ortodontycznym
• Przykazania rodzica wspierającego dziecko w gabinecie stomatologicznym
• Jak zachęcić dziecko do wizyt u dentysty?
• Stomatolog i ortodonta z dobrym podejściem do dzieci
• Pudełko nagród, czyli o wspieraniu dzieci podczas wizyt u dentysty

Disclaimer

Powyższy materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny.
Nie stanowi porady medycznej ani indywidualnej rekomendacji terapeutycznej.
Każdy przypadek wymaga indywidualnej konsultacji z lekarzem oraz odpowiedniej diagnostyki.

Źródła

• Jankowska W., Dzieci z ADHD w edukacji — czego o nich nie wiemy? Miesiąc Świadomości ADHD 2024 – https://psychiatraplus.pl/dzieci-z-adhd-w-edukacji-czego-o-nich-nie-wiemy-miesiac-swiadomosci-adhd-2024/ [dostęp: 19.10.2024]
• https://www.additudemag.com/ [dostęp: 19.10.2024]