Z cyklu #wadyzgryzu – zgryz otwarty

Zgryz otwarty jest kolejnym rodzajem wady zgryzu, którą chcę dla Was omówić. Objawia się on występowaniem charakterystycznej szpary niedogryzowej między przednimi lub bocznymi zębami. Jego rozwój często w dużej mierze zależy od czynników, na które mamy wpływ, dlatego zachęcam Was do lektury i dowiedzenia się, jak można mu przeciwdziałać.

Czym jest zgryz otwarty?

W zgryzie otwartym między zębami górnymi a dolnymi występuje prześwit – zęby górne nie dotykają zębów dolnych. Jest to tzw. szpara niedogryzowa. W zależności od lokalizacji wyróżniamy:

• zgryz otwarty przedni (występujący najczęściej),
• zgryz otwarty boczny.

Zgryz otwarty zaliczany jest do wad pionowych. W populacji rasy kaukaskiej występuje stosunkowo rzadko – u około 2–4% osób. Częściej obserwuje się go u Afroamerykanów, gdzie dotyczy 5–10% populacji.

Zgryz otwarty zębowy a szkieletowy

Zgryz otwarty może mieć charakter:

• zębowy – gdy budowa szczęki i żuchwy jest prawidłowa, a nieprawidłowo ustawione są jedynie zęby,
• szkieletowy – gdy wada obejmuje również struktury kostne.

Zgryz otwarty zębowy występuje głównie u dzieci i jest efektem nieprawidłowych funkcji oraz nawyków. W tym przypadku mamy realny wpływ na jego rozwój. Zgryz otwarty szkieletowy najczęściej ma podłoże genetyczne i wynika z nadmiernego kąta między płaszczyzną szczęki a żuchwy, choć bywa także następstwem silnie działających czynników środowiskowych.

Dlatego nie należy bagatelizować pierwszych objawów tej wady. Wczesne rozpoznanie i leczenie pozwalają uniknąć jej utrwalenia oraz długotrwałych konsekwencji.

Jak zgryz otwarty wpływa na rysy twarzy?

W przypadku zgryzu otwartego zębowego zazwyczaj nie obserwuje się widocznych zmian w rysach twarzy. Natomiast zgryz otwarty szkieletowy, w zależności od stopnia nasilenia, może objawiać się:

• wydłużeniem i wypukłością dolnej części twarzy (tzw. „long face”),
• zbyt wypchniętymi ustami,
• stałym rozchyleniem ust lub ich silnym napięciem podczas próby zwarcia.

Jak powstaje zgryz otwarty?

Zgryz otwarty, zwłaszcza w postaci szkieletowej, może być uwarunkowany genetycznie – dziedziczona jest wówczas budowa twarzoczaszki sprzyjająca jego rozwojowi.

Może on również powstać na skutek urazu, najczęściej doznanego w dzieciństwie, którego następstwem bywa resorpcja wyrostka kłykciowego żuchwy w stawie skroniowo-żuchwowym.

Istotną rolę odgrywają także czynniki środowiskowe, takie jak:

• nieprawidłowa postawa spoczynkowa jamy ustnej,
• niskie ułożenie języka zamiast jego kontaktu z podniebieniem,
• stale otwarte usta i oddychanie przez usta zamiast przez nos (np. przy alergiach, przewlekłych infekcjach, przeroście trzeciego migdałka lub z przyzwyczajenia),
• obniżone napięcie mięśniowe warg.

Na rozwój zgryzu otwartego wpływa również przetrwała, nieprawidłowa funkcja połykania. W takim przypadku język podczas połykania układa się lub jest tłoczony między zębami, zamiast opierać się o podniebienie. Często towarzyszy temu nadmierna aktywność mięśni policzków i bródki, widoczna jako charakterystyczny grymas.

Połykanie niemowlęce jest fizjologiczne u małych dzieci i powinno zanikać między 1,5 a 4. rokiem życia. Jeśli utrzymuje się u starszego dziecka lub dorosłego, może prowadzić do powstania zgryzu otwartego.

Typowo zębowa postać tej wady często występuje u dzieci z długotrwałymi nawykami, takimi jak ssanie palca lub smoczka. U dzieci w wieku wczesnoszkolnym przyczyną bywa również nałogowe trzymanie między zębami przedmiotów, np. ołówka czy długopisu. Prowadzi to do przemieszczania się zębów i powstawania szpary niedogryzowej.

Stopień nasilenia wady zależy od liczby współistniejących czynników oraz czasu ich oddziaływania na rozwijający się zgryz. Nawet u dziecka bez obciążenia genetycznego, ale z nasilonymi nieprawidłowymi funkcjami jamy ustnej i przewlekłym oddychaniem przez usta, zgryz otwarty zębowy może z czasem nabrać charakteru szkieletowego.

Leczenie zgryzu otwartego

Czynniki środowiskowe mają ogromny wpływ na rozwój zgryzu otwartego, dlatego leczenie dzieci z uzębieniem mlecznym (do około 5. roku życia) koncentruje się przede wszystkim na ich eliminacji. Obejmuje to m.in.:

• likwidację nawyków ssania palca lub smoczka,
• naukę prawidłowej pozycji języka,
• terapię prawidłowego połykania,
• usuwanie przyczyn oddychania przez usta.

U małych dzieci, w okresie intensywnego wzrostu, takie postępowanie często prowadzi do samoregulacji – zęby wracają na właściwe miejsce, a twarzoczaszka zaczyna rozwijać się w prawidłowym kierunku.

W leczeniu przyczynowym niezwykle ważna jest holistyczna współpraca kilku specjalistów oraz konsekwentne przestrzeganie zaleceń terapeutycznych przez opiekunów dziecka.

Jeżeli dojdzie do rozwoju wady szkieletowej, bardzo często jedyną możliwością leczenia jest operacja ortognatyczna.

U nastolatków i dorosłych, po zakończeniu wzrostu, leczenie może obejmować terapię aparatem stałym z dodatkowymi procedurami, takimi jak ekstrakcje, intruzja zębów z wykorzystaniem miniimplantów lub leczenie chirurgiczne. Plan terapii zawsze ustalany jest na podstawie dokładnej diagnozy. Należy jednak pamiętać, że poza leczeniem operacyjnym nie koryguje ono zmian w rysach twarzy ani nie eliminuje przyczyn powstałej wady.

Powyższy materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny.
Nie stanowi porady medycznej ani indywidualnej rekomendacji terapeutycznej.
Każdy przypadek wymaga indywidualnej konsultacji z lekarzem oraz odpowiedniej diagnostyki.