Leczenie ortodontyczne starszych dzieci i nastolatków

W poprzednim wpisie opisałam Wam, jakie korzyści płyną z leczenia wczesnego małych dzieci. Leczenie ortodontyczne starszych dzieci nadal daje dużo możliwości.

U pacjentów powyżej 10. r.ż. nadal leczymy wady zgryzu takie jak: zgryz otwarty, krzyżowy, przodozgryz, tyłozgryz czy zgryz głęboki. Należy jednak wiedzieć, że dziecko na tym etapie ma już ukończoną dużą część wzrostu twarzoczaszki, dlatego w mniejszym zakresie można wpływać na kształtowanie się jego twarzy.

Warto jednak wykorzystać czas, kiedy dzieci nadal się rozwijają, bo w tym okresie wciąż da się przeprowadzić wiele efektywnych terapii ortodontycznych.

Leczenie ortodontyczne w wieku wczesnonastoletnim 10–13 lat

U 10-latka nadal, tak jak u młodszych dzieci, wykonujemy ekspansję szczęki, czyli jej poszerzanie. Ten proces u pacjentów w tej grupie wiekowej zachodzi jednak już nieco wolniej i mniej plastycznie w porównaniu do 5–9-latków.

Aparaty wykorzystywane do ekspansji w tym wieku to płytka Schwarza, aparat Bioblok, Hyrax, Hybryd Hyrax i inne. Dość dobrym, efektywnym aparatem powyżej 10. r.ż. jest Hybryd Hyrax. Jest to aparat składający się z dwóch mikroimplantów podniebiennych (wkręcanych w kość podniebienia), śruby oraz pierścieni zakładanych na zęby trzonowe.

Aparat Hybryd Hyrax

Aparaty służące do ekspansji w młodszych grupach wiekowych, czyli np. Bioblok czy Marco Rosa, zastosowane u starszego dziecka mają mocniejsze działanie na wyrostki zębodołowe i zęby, a już mniejsze na szew pośrodkowy szczęki.

Oczywiście nie jest to zero-jedynkowe i zależy od wieku oraz stopnia zarastania szwu, który przebiega indywidualnie u każdej osoby. Dlatego wyboru aparatu zawsze dokonuje lekarz po szczegółowej diagnostyce.

Budowa aparatu Hybryd Hyrax z zakotwieniem mikroimplantami w podniebieniu pozwala mu oddziaływać na szew pośrodkowy szczęki, czyli na poszerzenie podstawy kości, a nie na same łuki zębowe.

Maska twarzowa w połączeniu z aparatem

W tym wieku możemy wykorzystać również maskę twarzową w połączeniu z aparatem Hybryd Hyrax. Maska twarzowa jest aparatem zewnątrzustnym i powoduje stymulację wzrostu szczęki do przodu.

Aby maska twarzowa dawała efekty, pacjent zobowiązany jest do noszenia wyciągów elastycznych łączących haczyk aparatu z haczykami maski. Schemat wyciągów ustalany jest indywidualnie przez lekarza. Czas noszenia wyciągów powinien być jak najdłuższy – minimum 14 godzin na dobę.

Badania mówią, że maska twarzowa najefektywniej działa do 8–9. roku życia, więc efekt leczenia w tym wieku może być bardziej ograniczony i słabszy. Natomiast stosowana z aparatem Hybryd Hyrax i protokołem naprzemiennego skręcania i rozkręcania aparatu może przynieść dość dobre efekty. Protokół aktywacji aparatu ustala lekarz, dobierając go indywidualnie do celów leczenia.

Maska twarzowa, fot. Mama Ortodonta

Leczenie tyłozgryzów i aparaty czynnościowe

Możliwości leczenia tyłozgryzów w tej grupie wiekowej jest szerokie. Zwykle celem na tym etapie jest ekspansja szczęki i otwarcie zgryzu. Po wyrżnięciu stałych zębów bocznych, w zależności od wady, możemy też leczyć wadę tyłozgryzową za pomocą kamuflażu ortodontycznego, wykonując dystalizację bocznych zębów (stosując dodatkowo aparaty typu dystalizator) lub ekstrakcję przedtrzonowców.

Do wysuwania żuchwy w okresie skoku pokwitaniowego stosunkowo dobrze działają aparaty Twin Block, pod warunkiem, że są noszone całodobowo. Są to aparaty ruchome składające się z dwóch oddzielnych płyt (górnej i dolnej), ale trzeba je nosić razem (tylko wtedy aparat dobrze spełni swoją funkcję). Obie części aparatu zazębiają się i współpracują ze sobą głównie po to, by pobudzić wzrost żuchwy do przodu.

Dostępne są też aparaty zawiasowe, np. typu Herbst, stosowane pod koniec skoku pokwitaniowego, które mają za zadanie wysuwanie żuchwy. Składają się z pierścieni zamocowanych na zębach oraz bocznych tulei, których długość determinuje stopień wysunięcia żuchwy. Są one montowane na stałe do górnego i dolnego aparatu stałego. Terapia tym aparatem wady klasy drugiej pozwala na wysunięcie żuchwy oraz widoczną poprawę profilu i estetyki twarzy.

Aparat typu Herbst

Jak widzicie, w niektórych wadach niezwykle ważne jest, aby u nastolatka nie przeoczyć momentu skoku pokwitaniowego i wykorzystać potencjał wzrostu żuchwy, jaki on daje. Skok pokwitaniowy ocenia się na podstawie zdjęcia cefalometrycznego, które pozwala określić dojrzałość kręgów szyjnych. Zmieniają one kształt i na tej podstawie rozpoznaje się stadia ich rozwoju. W jednym z nich, w przypadku wady drugiej klasy, można stosować aparaty do wysuwania żuchwy.

Aparaty stałe i leczenie systemem 4 × 2

W tym wieku stosujemy oczywiście także aparaty stałe cienkołukowe, niekiedy zaczynając leczenie od montażu aparatu w systemie 4 × 2, czyli (w przypadku zamków samoligaturujących) D-Gainer’a. Zamki przyklejane są na 4 stałe siekacze (jedynki i dwójki) oraz szóstki. Czasami jest potrzeba włączenia zęba mlecznego lub wyrzynających się stałych czwórek.

Aparat w łatwy sposób odrotowuje trzonowce i odzyskuje przestrzeń na stałe boczne zęby w przypadku, gdy miejsca jest za mało na ich wyrżnięcie. Dodatkowo pięknie wyrównuje i prostuje siekacze górne i dolne.

Aparat stały częściowy, D-Gainer

Leczenie późnych nastolatków 14–17 lat

W późniejszym wieku, u dzieci 14–15-letnich i starszych nastolatków, które mają wzrost praktycznie zakończony, efektywność terapii ortodontycznej może być już mniejsza, ale nie niemożliwa.

W zależności od nasilenia i rodzaju wady możemy leczyć takich pacjentów wspomnianym już kamuflażem ortodontycznym, czyli ekstrakcją zębów albo ich dystalizacją, czyli przesuwaniem do tyłu. W bardzo nasilonych przypadkach, przy dużych wadach szkieletowych, możemy planować już jedynie operację ortognatyczną.

U pacjentów w tym wieku stosowane są oczywiście najbardziej popularne stałe aparaty cienkołukowe. Większość pacjentów po 13. roku życia ma już pełne uzębienie stałe.

Aparat stały cienkołukowy ligaturowany

Ortodonta w tym wieku może również wspomagać terapię aparatem stałym cienkołukowym (w zależności od wady) mikroimplantami, stosowaniem wyciągów międzyszczękowych, wszelkiego rodzaju aparatów na podniebienie do poszerzenia szczęki oraz dystalizatorów.

W zgryzach głębokich stosuje się wszelkiego rodzaju płytki nagryzowe czy anterior bite’y, a w zgryzach otwartych – mikroimplanty do intruzji zębów bocznych.

W wieku nastoletnim często należy rozważyć usuwanie ósemek. Dlatego ważne jest regularne wykonywanie kontroli pantomograficznej co półtora–dwa lata. Czasami zgłaszają się pacjenci z brakiem miejsca na stały ząb i odkrywamy np. zatrzymany kieł stały. To także są sytuacje, w których wskazane jest poprowadzenie leczenia aparatami stałymi cienkołukowymi z dodatkiem elementów i aparatów potrzebnych do wyeliminowania danej wady zgryzu.

Nie zapominajmy, że w tym wieku wielu młodych pacjentów ma nadal dysfunkcję języka, a kluczem do stabilizacji zgryzu po leczeniu aparatami jest także bardzo ważna terapia miofunkcjonalna z logopedą i fizjoterapia.

Higiena jamy ustnej w trakcie leczenia nastolatków

Najsłabszym punktem leczenia w tym okresie wiekowym jest kiepska higiena jamy ustnej. Nastolatki stoją na drodze poszukiwań swojej autonomii i swojego „ja”. Bunt wpisany jest rozwojowo w ich charakter i osobowość, które się kształtują.

Niestety dzieciaki, nie słuchając rodziców i ortodonty, bardzo często mają fatalnie umyte zęby. Mimo wizyt higienizacyjnych u higienistki, mimo nauki mycia, pilnowania czy upominania przez opiekunów, widzę na kontrolach, że nie wychodzi im to tak dobrze jak w innych grupach wiekowych.

Efektem zaniedbań po zdjęciu aparatu są tzw. białe plamy demineralizacyjne. Efektem leczenia często jest ładny uśmiech i proste zęby, ale niestety kolejnym krokiem – oprócz retencji ortodontycznej – bywa walka z plamami demineralizacyjnymi.

W skrajnych przypadkach braku higieny aparat jest zdejmowany wcześniej, mimo że wada nie jest wyleczona.

Linki polecane

Powyższy materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady medycznej ani indywidualnej rekomendacji terapeutycznej. Każdy przypadek wymaga indywidualnej konsultacji z lekarzem oraz odpowiedniej diagnostyki.

Dziecko

MamaOrtodonta

Jaki aparat ortodontyczny wybrać?

2017-08-08

O mnie

Moja książka

Leczenie ortodontyczne starszych dzieci i nastolatków