Przyczyny wady zgryzu mogą być różne. Najczęściej jest to mieszanka czynników środowiskowych i genetycznych (w tym ewolucyjnych, antropologicznych). W kontekście dzieci chciałabym się jednak dziś przyjrzeć pierwszej grupie wymienionych czynników, żeby każdy rodzic wiedział, na co zwracać uwagę i czego unikać, aby jego dzieci w przyszłości miały prawidłowy zgryz. Przeczytajcie więc, na co i jaki mamy wpływ w tej kwestii.
Dlaczego czynniki środowiskowe są tak ważne?
Czynniki środowiskowe mają olbrzymi wpływ na rozwój prawidłowego zgryzu i kształtu twarzy. Dla naszych dzieci chcemy jak najlepiej – pragniemy, aby miały ładną twarz i proste zęby w promiennym uśmiechu. Na co zwrócić uwagę i jak wspomagać rozwój twarzy naszego dziecka?
Interesujące jest to, że nasi przodkowie mieli piękne, proste zęby bez próchnicy, pomimo braku jakiejkolwiek interwencji stomatologicznej. Kiedy w nasze życie zaczęła wkraczać cywilizacja, w kolejnych pokoleniach zaczęły pojawiać się wady zgryzu. Czy wiedzieliście, że w ciągu ponad ostatnich 100 lat ich poziom dramatycznie wzrósł i wynosi teraz około 60% w zależności od badanej populacji?!
Kiedy warto iść z dzieckiem na kontrolę?
Według Amerykańskiej Akademii Ortodoncji dziecko powinno odbyć pierwszą wizytę kontrolną u ortodonty nie później niż w wieku siedmiu lat. Jednak tak naprawdę wszelkie problemy funkcjonalne zaczynają się często już dużo wcześniej. Dlatego osobiście jestem zdania, że pierwsza profilaktyczna wizyta z dzieckiem u ortodonty powinna mieć miejsce, kiedy ma już ono pełne uzębienie mleczne, a więc w wieku ok. trzech lat.
Dodatkowo od pierwszego ząbka dziecko powinno co pół roku odbywać wizyty kontrolne u dentysty. Już na etapie wczesnego dzieciństwa można bowiem wychwycić pierwsze ewentualne problemy, takie jak np. nieustannie otwarta buzia czy skrócone wędzidełko podjęzykowe (jeśli nie zostało ono wcześniej zdiagnozowane), które sprzyjają rozwojowi wady zgryzu.
Dlaczego tak ważny jest prawidłowy rozwój kości szczęk?
Kość szczęki
Kość szczęki buduje środkową część twarzy, dlatego jej prawidłowy doprzedni wzrost będzie stanowił o atrakcyjności buzi dziecka. Ponadto dobrze rozwinięta szczęka oznacza też szerokie podniebienie i odpowiednio drożne drogi oddechowe, a także wystarczająco rozwinięty łuk zębowy, który mieści wszystkie zęby.
Prawidłowy rozwój szczęki zapewnia to, że dziecko swobodnie oddycha przez nos, ma zamkniętą buzię, a pozycja jego języka jest prawidłowa – czyli taka, gdy grzbiet i koniuszek języka stykają się z podniebieniem (pisałam o tym tutaj).
Jakie mogą być oznaki zbyt wąskiej szczęki?
Jeśli szczęka dziecka jest zbyt wąska, może wystąpić wysokie podniebienie i łuk w kształcie litery V. Dziecko może mieć wydłużoną twarz, zapadnięte policzki i podkrążone oczy. Wyrzynające się zęby stałe nie mieszczą się i wyrastają krzywo, może także pojawić się zgryz krzyżowy.
Wąska szczęka sprawia też, że pojemność dróg oddechowych się zmniejsza – dziecko może chrapać, a w przyszłości jest narażone na wystąpienie bezdechów sennych (OSA-Obstructive Sleep Apnea).
Zdjęcie waskiej szczęki i dróg oddechowych. Na górnych zdjęciach zielona strzałka wskazuje na zwężone drogi oddechowe, jako konsekwencję wąskiej szczęki, na dolnej prawidłowy rozwój szczęki. fot. https://www.facebook.com/DrStevenLin/
Dolna szczęka, czyli żuchwa
Dolna szczęka, czyli żuchwa jest kością połączoną z czaszką przez staw skroniowo-żuchwowy, co zapewnia jej ruchomość. Oznaki niedorozwoju żuchwy to widoczna w profilu cofnięta broda, często układająca się do tyłu i w dół.
Jeśli szczęka nie jest dość szeroko rozwinięta, żuchwa również nie ma szans na doprzedni wzrost, gdyż górny łuk zębowy pokrywa dolny. Dobrze rozwinięta dolna szczęka i wyraźnie zaznaczona bródka to także bardzo ważny element atrakcyjności twarzy.
Czynniki wpływające na nieprawidłowy rozwój zgryzu
Rys.1. Niedomykalność warg i słaba równowaga mięśni twarzy sprawia, że twarz wygląda na zmęczoną. Rys. 2. Nieprawidłowe połykanie powoduje zaciskanie i napięcie mięśni policzków i warg co widać w charakterystycznym grymasie. Rs. 3. Oddychanie przez usta i stale otwarta buzia powoduje, że język nie układa się w swojej prawidłowej pozycji, czyli nie naciska na podniebienie. fot. http://www.omahakidsdentist.com/
- Oddychanie przez usta – kiedy dziecko ma zablokowane drogi oddechowe (np. z powodu przewlekłego zapalenia zatok, przerośniętych małżowin nosowych, skrzywionej przegrody nosowej, przerośniętego trzeciego migdała, przewlekłych infekcji górnych dróg oddechowych, alergii czy nieprawidłowej pozycji języka podczas spania), często wykształca się u niego oddychanie przez usta. Bardzo ważne jest zespołowe leczenie problemu – w zależności od potrzeb pod opieką pediatry, laryngologa czy alergologa. Często, gdy dolegliwości są leczone i drożność dróg oddechowych się poprawia, problem zgryzowy (czyli zwężenie szczęki) zdążył się już rozwinąć, a dodatkowo utrwala się nawykowe oddychanie przez usta.
- Nieprawidłowa pozycja i praca języka – w prawidłowym ułożeniu koniuszek i grzbiet języka powinny wywierać nacisk na podniebienie. Jeśli mamy do czynienia z wadliwym ułożeniem, buzia dziecka się rozchyla i język spoczywa na dnie jamy ustnej. Można to zaobserwować podczas czynności wymagających skupienia (odrabianie lekcji, czytanie, oglądanie telewizji). Warto też zwrócić uwagę, czy podczas mówienia język nie wsuwa się między zęby (np. przy głosce „s” – seplenienie międzyzębowe). Prawidłowej pozycji języka może przeszkadzać skrócone wędzidełko podjęzykowe. Zła pozycja języka wiąże się też ze zwężonym łukiem zębowym szczęki.
- Pozycja warg – niewłaściwa pozycja warg, czyli brak ich kontaktu w spoczynku, wiąże się ze słabą siłą i napięciem mięśni otaczających usta (mięśnia okrężnego ust).
- Wadliwa funkcja połykania – nieprawidłowe połykanie polega na tym, że w czasie aktu połykania język układa się między zębami zamiast na podniebieniu. W tej czynności dodatkowo biorą udział mięśnie policzków i bródki, wywierając nacisk na kości twarzy. Jest to widoczne w charakterystycznym grymasie. Akt połykania nie powinien angażować tych mięśni, a jedynie język, który przy połykaniu powinien naciskać na podniebienie.
- Parafunkcje, czyli szkodliwe nawyki – nawyki takie jak ssanie palców czy trzymanie w buzi przez cały dzień smoczka-uspokajacza lub smoczka z butelką mogą zaburzyć rozwój zgryzu. Na szczęście dzieci wyrastają z tego typu zachowań na tyle wcześnie, że powstałe nieprawidłowości zgryzu potrafią nawet samoistnie się skorygować.
- Próchnica – próchnica wieku dziecięcego prowadząca do utraty zębów mlecznych jest jedną z częstszych przyczyn rozwoju wady zgryzu. Utrata zęba w wyniku ekstrakcji skutkuje migracją zębów sąsiadujących z luką. Jest to szczególnie niekorzystne dla rozwijającego się łuku zębowego, kiedy zostanie utracony drugi mleczny trzonowiec, a w to miejsce przesuwa się stały pierwszy trzonowiec. Powoduje to skrócenie łuku zębowego i brak miejsca dla wyrzynających się przedtrzonowców lub kła. W takim przypadku ząb wyrzyna się poza łukiem lub może zostać zatrzymany w kości.
- Dieta – o dietę malucha warto dbać od urodzenia. Idealnie jest, gdy dziecko jest karmione piersią. Stały, powtarzalny wysiłek przy ssaniu piersi sprzyja prawidłowemu rozwojowi mięśni twarzoczaszki, co zapewnia prawidłowy rozwój narządu żucia i zmniejsza ryzyko wad zgryzu. Ważne jest także wprowadzanie po 6. miesiącu życia pokarmów o odpowiedniej konsystencji: początkowo miękkie kawałki warzyw i owoców, stopniowo coraz twardsze. Pierwsze miksowane na gładko zupki po 1–2 miesiącach powinny mieć już wyczuwalne grudki. Roczne dziecko może jeść posiłki takie jak dorośli (ewentualnie lekko pokrojone i rozdrobnione widelcem). Dziecko w wieku przedszkolnym bez problemu powinno zjadać twarde kawałki warzyw i owoców (marchewka, jabłko). Gryzienie twardszych pokarmów stymuluje narząd żucia do prawidłowego rozwoju, w szczególności mięśnie żwaczowe oraz kości szczęki i żuchwy. Siła wyzwalana przez żucie i napinanie mięśni wpływa na rozwój twarzoczaszki poprzez zwiększanie wielkości kości i długości łuku zębowego. Osłabienie tych mechanizmów może prowadzić do stłoczeń zębów oraz innych wad zgryzu.
Zatrzymanie kła
Jakie wady zgryzu mogą wystąpić?
Jeśli w początkowym etapie rozwoju dziecka zlekceważymy oznaki nieprawidłowych funkcji, może się rozwinąć:
- zgryz krzyżowy przedni – bardzo powszechna wada u dzieci chrapiących; mamy z nim do czynienia, kiedy przednie zęby górne nie zachodzą na dolne;
Zgryz krzyżowy przedni
- zgryz krzyżowy boczny – wynika z niedorozwoju w kierunku poprzecznym szczęki; występuje najczęściej u dzieci oddychających przez usta i objawia się tym, że zęby boczne tylne nie zachodzą na dolne;
Zgryz krzyżowy boczny
- zgryz otwarty – przypadłość dzieci mających nawyki (np. ssanie kciuka); rozpoznajemy go po tym, że zęby przednie nie stykają się;
Zgryz otwarty
- tyłozgryz – częsta przypadłość dzieci oddychających przez usta; mówimy o nim wtedy, kiedy dolny łuk zębowy jest umiejscowiony z tyłu w stosunku do łuku górnego.
Tyłozryz
Co możemy zrobić?
Krzywym zębom u dzieci można zapobiegać i to do nas, rodziców, należy decyzja o tym, czy podejmiemy działania prowadzące do rozwoju prawidłowego zgryzu, a co za tym idzie atrakcyjnej twarzy z pięknym uśmiechem.
Jeśli zauważycie u swojego dziecka któryś z powyższych objawów, udajcie się na wizytę do ortodonty, który – jeśli będzie potrzeba – zajmie się leczeniem zgryzu i dodatkowo skieruje dziecko do odpowiedniego lekarza specjalisty (laryngologa, alergologa) czy do logopedy. W przypadku dysfunkcji mięśniowych czy złej pozycji języka warto rozważyć terapię miofunkcjonalną, którą zajmuje się wykwalifikowany logopeda lub fizjoterapeuta.
Polecane artykuły
Powyższy materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny.
Nie stanowi porady medycznej ani indywidualnej rekomendacji terapeutycznej.
Każdy przypadek wymaga indywidualnej konsultacji z lekarzem oraz odpowiedniej diagnostyki.
Leave A Reply