Wymiana zębów mlecznych na stałe

Między 5-6, a 13 rokiem życia dziecka następuje wymiana zębów mlecznych na stałe. To kilkuletni okres, który budzi wiele niepokoju u rodziców. W literaturze okres pomiędzy  7 a 9 rokiem życia  określa się nawet mianem brzydkiego kaczątka. W buzi dziecka wiele się dzieje, można odnieść wrażenie, że panuje w niej straszny bałagan. Często spotykam się z tym, że rodzice nie wiedzą co w tym czasie jest prawidłowym, fizjologicznym stanem, a co powinno zostać poddane diagnozie i leczeniu.

Wyrzynanie się zębów mlecznych

Około 6 miesiąca życia u niemowlaka zaczynają wyrzynać się zęby mleczne. Natura uporządkowała kolejność ich pojawiania się. Najpierw wychodzą dolne siekacze – jedynki i dwójki (6-9 miesiąc), następnie analogicznie górne siekacze (8-10 miesiąc). Oczywiście nie jest tak, że musi wyrżnąć się jeden cały ząb, aby mógł zacząć wychodzić kolejny. Często wychodzi kilka zębów jednocześnie, ale i tak kolejność z reguły jest ta sama. Następnie w wieku ok. 1,5 roku pojawiają się „czwórki”, czyli pierwsze zęby trzonowe, co dla wielu rodziców jest zaskakujące, gdyż niektórzy spodziewają się „trójek”, które wyrzynają się dopiero, jako kolejne zęby mleczne, między 16 a 20 miesiącem życia. Nie jest więc tak, że zęby pojawiają się w łuku po kolei. Na końcu między 20 a 30 miesiącem życia pojawiają się „piątki”. Dziecko w wieku ok. 2,5 – 3 lat powinno mieć już pełne uzębienie mleczne.

Diagram z kolejnością wyrzynania się zębów.
Diagram z kolejnością wyrzynania się zębów mlecznych.

Zęby mleczne charakteryzują się tym, że łuki zębowe mają kształt półkola. Jest ich mniej niż w uzębieniu stałym, bo w sumie 20 (w każdym łuku 4 siekacze, 2 kły i 4 trzonowce). Zęby górne powinny pokrywać/nachodzić na zęby dolne w około 1/3 – 1/2 ich wysokości. To bardzo ważna cecha, gdyż odwrotne zachodzenie będzie oznaczało rozwój poważnej wady, jaką jest zgryz krzyżowy. Pomiędzy zębami mlecznymi siecznymi występują szpary, które są prawidłowe. Dzięki nim łuki zębowe szczęki i żuchwy przygotowane są do pomieszczenia zębów stałych, które są zdecydowanie większe od mleczaków. Ponadto linia za zębami mlecznymi trzonowymi jest liną prostą, a płaszczyzna zgryzu płaska. Anatomia zębów mlecznych sprawia, że są one delikatniejsze, w związku z czym bardziej podatne na próchnicę.

Przygotowanie do wypadania zębów mlecznych

Zanim u dziecka rozpocznie się proces wymiany zębów mlecznych na stałe, w kolejnych 3 latach, do 6 roku życia, korony zębów mlecznych ulegają starciu, bruzdy w zębach spłycają się, a między zębami siecznymi i kłami powstają jeszcze większe szpary. Ok. 5-6 roku życia te przerwy powinny być naprawdę duże, obrazowo ujmując mniej więcej na szerokość brzegu monety. Jest to prawidłowy objaw oznaczający, że zgryz rozwija się właściwie i przygotowanie do kolejnego etapu, gdy zaczyna się wymiana zębów mlecznych na stałe.

W tym czasie następuje również resorpcja korzeni zębów mlecznych, która prowadzi do całkowitych ich zaników. Jest to proces fizjologiczny, w wyniku którego zęby mleczne zaczynają wypadać. Jako pierwsze, między 4 a 5 rokiem życia zaczynają zanikać korzenie mlecznych siekaczy dolnych, a następnie górnych. W dalszej kolejności, miedzy 6 a 7 rokiem życia zaczyna się resorpcja kłów i pierwszych zębów trzonowych, czyli „czwórek”, a w 8-9 roku życia zaczynają zanikać korzenie mlecznych „piątek”.

Jak już wielokrotnie podkreślałam, bardzo ważnym elementem prawidłowego rozwoju jamy ustnej dziecka jest zachowanie uzębienia mlecznego, aż do czasu jego fizjologicznej wymiany na uzębienie stałe. Istnieje więc konieczność leczenia stomatologicznego tych zębów, w przypadku pojawienia się próchnicy, tak aby uniknąć ich ekstrakcji. Bardzo ważną kwestią jest to, że w kwalifikacji małego pacjenta do leczenia kanałowego należy zwrócić uwagę na stopień resorpcji korzenia. Stomatolog musi ocenić, czy tego typu leczenie może się odbyć, czy też nie, gdyż korzeń jest już w dużym zaniku. Niezbędna jest wtedy diagnostyka rentgenowska. Leczenie zębów mlecznych między 4 a 9 rokiem życia dziecka, bywa więc utrudnione i może mieć różne rokowania. Postępowanie wymaga dokładniej diagnostyki i oceny lekarza.

Wymiana zębów mlecznych na stałe

W wieku 6-7 lat zaczyna się wymiana zębów mlecznych na stałe. W tym czasie, jako pierwsze wyrzynają się stałe „szóstki”, za mlecznymi piątkami. Nadal zdarza się, że spotykam się ze sporym zaskoczeniem ze strony rodziców, którzy nie są świadomi, że są to pierwsze zęby stałe.

Bardzo ważna jest odpowiadania dbałość o ich higienę. „Szóstki” stoją daleko w łuku, buzia dziecka w tym wieku jest nadal bardzo mała, jest więc do nich utrudniony dostęp. Dodatkowo taki świeży ząb ma charakterystyczne ostre guzki, głębokie bruzdy, trudniej jest go doczyścić. Jest podatny na próchnicę, tym bardziej jeśli dziecko ma ubytki zębów mlecznych. Po pojawieniu się stałych „szóstek” bardzo istotna jest więc zdrowa, zbilansowana dieta i rygorystyczna higiena jamy ustnej. Opiekun powinien osobiście do 7-8 roku życia dziecka dokładnie szczotkować jego zęby, a zwłaszcza zwrócić szczególną uwagę na nowo wyrżnięte zęby stałe, jednocześnie ucząc je przeprowadzania tych zabiegów samodzielnie w miarę nabywania przez dziecko umiejętności manualnych. W późniejszych latach rodzice powinni zawsze poprawiać po dziecku oczyszczanie zębów, zwłaszcza trzonowych, pomagać mu i kontrolować jakość higieny jamy ustnej nawet do 10 roku życia.

Poza tym trzeba wiedzieć, że zęby stałe rozwijają się około 10 lat od chwili formowania się zawiązków zęba do całkowitego jego uformowania się. Np. zawiązki zębów trzonowych pojawiają się w okresie okołoporodowym, ale dopiero w wieku 10 lat dziecko ma całkowicie uformowaną „szóstkę” wraz z korzeniem. Ta informacja jest bardzo istotna z punku widzenia leczenia zębów. Jeśli dziecko w wieku 7-8 lat ma próchnicę „szóstki” i dojdzie do zapalenia miazgi (a w takim młody zębie próchnica bardzo szybko się rozwija) oraz jeżeli zajdzie potrzeba leczenia kanałowego jest ono bardziej skomplikowane i jego rokowanie jest niepewne. Wymaga ono procedury leczenia zębów niedojrzałych. Również z tego względu należy przykładać tak dużą staranność do profilaktyki próchnicy pierwszych zębów stałych.

Kontynuując temat procesu wymiany zębów mlecznych na stałe, w tym samym czasie co stałe „szóstki” zaczynają wypadać na dole mleczne siekacze i wyrzynają się stałe „jedynki”. Następnie w wieku 7-8 lat pojawiają się dolne „dwójki”, wypadają górne, mleczne „jedynki” i wyrzynają się stałe. Siekacze wrzynają się mniej więcej symetrycznie czasowo. Jeżeli więc pojawiła się jedna górna „jedynka”, a druga w perspektywie kolejnych 3 miesięcy nie zaczęła się wyrzynać, to znaczy, że prawdopodobnie doszło do jakiegoś zaburzenia. Być może jest zbyt duże stłoczenie i nie ma miejsca na wyrżnięcie się zęba, albo zaistniała inna przeszkoda. Taki stan wymaga diagnostyki i wdrożenia odpowiedniego leczenia.

W dalszej kolejności, między 9 a 11 rokiem życia pojawiają się „trójki” dolne i „czwórki” górne, a następnie między 9 a 12 rokiem życia „czwórki” dolne i „trójki” górne. Następnie między 10 a 13 rokiem życia wszystkie stałe „piątki”, a na końcu między 11 a 13 rokiem życia „siódemki”.

Diagram z kolejnością wyrzynania się zębów stałych.

Okres w uzębieniu mieszanym tj. pomiędzy 7 a 11 rokiem życia to czas, kiedy bardzo często mamy do czynienia z diastemą fizjologiczną, czyli przerwą między górnymi przyśrodkowymi siekaczami stałymi („jedynkami”). Jeśli szerokość szpary między jedynkami nie przekracza 2 mm nie powinna stanowić powodu do niepokoju. Zamyka się ona samoistnie po wyrżnięciu się stałych kłów i jest wręcz pożądana, ponieważ „trzyma” dla nich właśnie miejsce. Natomiast jeśli przerwa między jedynkami przekracza 2 mm, a dodatkowo wędzidełko wargi górnej jest grube i jego włókna sięgają pomiędzy zęby, należy poddać to ocenie lekarzowi dentyście. Może to być diastema prawdziwa, której powstanie może być związane z przerostem wędzidełka wargi górnej. Warto przyjrzeć się również historii rodzinnej. Jeśli mama lub tata mają diastemę, to bardzo prawdopodobne, że występująca u dziecka przerwa między „jedynkami” jest diastemą prawdziwą. W takiej sytuacji zasadne może okazać się leczenie ortodontyczne polegające na zsunięciu zębów oraz zabieg wycięcia włókien wędzidełka, które przeprowadza się po zakończeniu wymiany zębów mlecznych na stałe. Alternatywną metodą usunięcia diastemy jest odbudowa „jedynek” kompozytem. Wybór sposobu leczenia zależny jest od różnych czynników i następuje po konsultacji z lekarzem. Należy podkreślić, że diastema nie jest wadą zgryzu, a defektem estetycznym, dlatego jej leczenie nie jest konieczne.

Rodziców niepokoi również wielkość pierwszych zębów stałych. Wydają się bardzo duże, wręcz karykaturalne, tym bardziej kiedy stoją obok drobnych zębów mlecznych. Tymczasem pamiętajmy, że w wieku 7 lat buzia dziecka jest jeszcze bardzo mała, a stałe „jedynki” muszą pasować do twarzy dorosłego człowieka. Taka dysharmonia jest więc normalna. Gdy dziecko urośnie, wymieni wszystkie zęby mleczne na stałe, dysproporcja się unormuje i uzębienie będzie wyglądało dobrze.

 

Okres wymiany zębów mlecznych na stałe jest bardzo burzliwy. Najwięcej zaczyna się dziać między 7-8 rokiem życia. Pamiętajmy, że jest to bardzo dobry moment, aby odbyć wizytę kontrolną u ortodonty, który oceni czy proces ten przebiega właściwie i czy zgryz dziecka rozwija się prawidłowo. W razie występowania nieprawidłowości jest to jeszcze odpowiedni czas na interwencję i nakierowanie rozwoju zgryzu na prawidłowe tory.

38 comments

  1. U moich rocznych bliźniaków ząbki, które im urosły są jakby przeźroczyste pozbawione szkliwa. Czy jest się czym martwić? Może być to spowodowane brakiem witamin, minerałów?

  2. Moja 9 letnia córeczka posiada już stałe zęby na dole: jedynki, dwójki, trójki, czworki, piatki. Na górze natomiast ma stale: jedynki, dwójki, lewa czwórkę i lewa piątkę. Z lewej strony trójka się kiwa i boli przy jedzeniu (na zdjęciu rtg prawidłowo wykształcony ząb stały, wysoko wyrosniety). Czwórka i piątka z lewej strony wyrosły ponad pół roku temu lecz po stronie prawej nadal są mleczaki (na zdjęciu rtg prawidłowo rozwinięte zęby stałe). Stomatolog odmawia usunięcia zarówno górnej lewej trójki jak też i pozostałych mleczakow twierdząc, że 9 lat to za wcześnie na zęby stałe (mimo, że córka z lewej strony ma już duże żeby stałe 4 i 5). Czy to prawidłowe postępowanie? Czy rzeczywiście należy zostawić te asymetryczne zęby mleczne? Rtg sprzed 2 lat wskazywał taki sam rozwój zalazkow zębów stałych po obu stronach. Odnoszę wrażenie, że lekarka rozpatruje wszystko książkowo i nie dopuszcza sytuacji w której u 9 – latki następuje tak szybki wzrost zębów stałych. Czy to normalne?

    1. Trudno powiedzieć z opisu sytuacji, ale rzeczywiście zęby powinny wyrastać mniej więcej symetrycznie po obu stronach. Proszę skonsultować z innym lekarzem.

  3. Dzień dobry,
    chciałam zapytać co się dzieje w sytuacji, gdy wychodząca pierwsza stała 4 górna pcha się na ząb sąsiedni, czyli na 3, która ma jeszcze kilka lat przecież i ta 3 zaczyna się ruszać i rotować.

    Dentysta zamiast mi powiedzieć czy tego zęba rwać czy nie, odsyła mnie do ortodonty. A terminy mam z kosmosu. Tymczasem dziecko cierpi, bo ta ruszająca się 3 boli przy jedzeniu, więc młode rzuciło jedzenie kilka dni temu.

    A ja dalej nie wiem czy wyrwać tę 3, czy zostawić.
    Nie wiem też co dalej, jeśli zostawię, bo do ortodonty pójdę dopiero w X. 🙁

    A syn nie jest cierpliwy, a do tego reaguje za bardzo, z racji Aspergera, więc mam dramat od 3 dni, że hej.

  4. Witam mam pytanie. Mianowicie dziecko znajomej stracilo zeby mleczne 1ki , 2ki 3ki gorne w wyniku pruchnicy . Dzis dziewczynka ma 8lat i nie wyrosly jej zeby stale. Jest pod kontrola ortodoty wizyte ma listpad – prawdopodobnie będą nacinac dziaslo, czy ząbki jej wyjdą nie będzie z tego jakiś większych problemów ? Zaczyna się rok szkolny dziewczynka wstydzi się braku uzębienia

  5. Dzień dobry, mój 8-letni syn miał chirurgicznie usuwane mleczne i nadliczbowe zawiązki jedynek górnych. Niestety minęło pół roku i nadal nie widać zębów stałych. Czy jest szansa, że jeszcze wyjdą samoistnie? Wiem, że będzie miał wykonywane zdjęcie rtg. Jak często można wykonywać zdjęcia ?

    1. Nie ma określonego limitu zdjęć rtg, są one wykonywane według wskazać i zlecenia lekarza po uwzględnieniu potrzeby klinicznej i kierując się zasadą ochrony radiologicznej pacjenta. Nie wiem czy zęby wyjdą samoistnie. Najlepiej skontrolować radiologicznie czy zmienia się ich ułożenie.

  6. Dzień dobry, syn ma 7 lat, miał ubytki w czwórkach, ale jakiś czas po leczeniu zęby po prostu zaczęły się kruszyć. Obecnie ma dwie dolne jedynki stałem dwie mleczne dolne dwójki wypadły. Rusza się górna piątka. zdjęcie pokazało, że w zębie tym korzenie właściwie już zanikły. Nie ma żadnych problemów z dziąsłem. Wygląda to na naturalny proces. Natomiast obok widoczny jest zawiązek czwórki (w miejscu tej utraconej kilka miesięcy temu, który lada moment się przebije). Za kilka dni jesteśmy umówieni do ortodonty. Niepokoi mnie bardzo tak wczesny moment wypadania czwórek i piątki.

  7. Dzień dobry, mój syn mając 5 lat ma stale jedynki na dole i od ok miesiąca rusza mu się jedna 1 u góry, w miedzyczasie wyszły mu szóstki na dole i od wczoraj syn uskaraza się, że boli to przy jedzeniu na dole, wygląda jakby tam pojawiły się już 7! Czy to możliwe? W styczniu syn skończy 6 lat

    1. Czy mogę zapytać czy mleczne ząbki też u Pani syna tak szybko wyszły? Moge zapytac kiedy sie pojawily stale dolne jedynki? Moj syn aktualnie 5 lat 2 m-ce, pierwsze mleczaki w wieku 4 m-cy, kolejne tez szybko.

  8. Dzień dobry. Chciałam zapytać po jakim czasie powinny zacząć sie pojawiac stale górne jedynki od czasu wypadnięcia mlecznych. Z góry dziękuję za odpowiedź.

  9. Dzień dobry piszę z zapytaniem u dziecka 7 lat po wykonaniu zdjecia pantograficznego nie widac aby wytworzyły się zalążki zębów stałych ( zęby stałe to tylko 1 górne i 6 góra i dół). Czy teraz mamy czekać aż wypadną mleczaki i zrobić protezę A później implanty czy są jakieś nadzieję że jeszcze coś się może zmienić?

    1. Aż trudno mi uwierzyć, że nie ma żadnego zawiązka zęba stałego. Nigdy nie spotkałam się z takim przypadkiem. Najlepiej udać się do Zakładu stomatologii dziecięcej lub ortodoncji uniwersytetu medycznego najbliższego miejscu zamieszkania.

  10. Witam, mój synek ma 2 lata i 9 miesięcy. Ostatnio przy przeglądzie mu buzi zauważyłam ze ma on na górze aż 11 zębów mlecznych, niedowierzałam i liczyłam kilka razy. Na dole ma prawidłowe 10 zębów. Czy to jest możliwe??

    1. W jednym łuku powinno być 10 zębów mlecznych. Najlepiej iść na kontrolę do dentysty.

  11. U mojej córki (5.5 lat)druga jedynka dolna wybila sie z tylu mleczaka, byla przechylona i przekrecona. Po usunieciu mleczaka zaczela wchodzic powoli w miejsce usunietego mleczaka i dorownywac do pierwszej stalej jedynki dolnej (chociaz jeszcze nie do konca)
    Dentysta jednak zauwazyl ze sie lekko rusza. Pytal czy nie bylo jakiegos uderzenia (nic takiego nie zarejestrowalam). Zrobil przeswietlenie. Pokazalo cos w rodzaju nieuksztaltowanego jeszcze korzenia( tj rozlany obraz korzenia). Kazal uwazac i nie jesc twardych pokarmow. Czy takie cos jest normalne , czy jednak cos bylo nie tak, czy moga byc tego jakies negatywne konsekwencje?
    I drugie pytanie. Czy nalezy usuwac mleczaki jak najszybciej, gdy sie tylko troche zaczna ruszac, czy czekac az zaczna sie mocno ruszac?

    1. Mleczaki z reguły wypadają same. Usuwa się je jeśli pojawia się stały następca a mleczny nie wypada i blokuje miejsce na ząb stały.
      Jeśli stały ząb się rusza to niepokojące, proszę kontrolować u dentysty.

  12. U mojego dziecka (5,5-letniego) zaczyna wychodzic 6, i przy okazji zauważyliśmy, że nie wyszła mu wcale jedna dolna 4. Czy to normalne/groźne?

    1. Musiałabym zbadać dziecko i ewentualnie wykonać pantomogram, żeby ocenić czy jest problem czy nie.

  13. Witam. Mój dwuletni synek wybił sobie zęba – górna mleczna jedynka. Trafił na oddział szczękowy gdzie próbowano zęba prostowac, niestety nie udało się i trzeba było usunąć ząb. Jak dalej w takim przypadku postępować? Do jakiego specjalisty dalej się udać? Chirurg? Ortodonta?

  14. Dzień dobry, czy wypadanie zębów przed 5 rokiem życia jest prawidłowe? Syn za miesiąc będzie pięciolatkiem, a rusza mu się dolny siekacz. Pozdrawiam!

  15. Witam. Moja córka ma prawie 8 lat i nie ma jeszcze szóstek górnych a już rusza się jej jedynka górna lewa. Czy taka kolejność jest prawidłowa?

    1. W tym wieku powinna już mieć szóstki. Musiałabym zbadać dziecko, żeby coś więcej powiedzieć.

  16. Witam, córka w wieku 4,5 roku miała już stałe dolne jedynki. Obecnie ma 5 lat i 3 miesiące i ma wszystkie 6-tki, dwie stałe jedynki, jedną stałą dwójkę która wyszła do połowy a dzisiaj wypadła jej kolejna mleczna dwójka. Niepokoi mnie to bo mam wrażenie że te stałe zęby ze względu małą szczękę są bardzo ściśnięte i nie mają miejsca. Poza tym u góry nadal ma mleczaki a niby powinny wypadać symetrycznie. Czy podlega to już kontroli u ortodonty?? Dentystka uważa po prostu że córka ma wcześnie zęby i tyle.

    1. CZy moge zapytac czy u Pani córki mleczne ząbki równiez tak szybko wyszły? U syna aktulanie 5 lat 2 m-ce , pierwsze mleczaki w wieku 4 m-cy kolejne tez szybko.

Pozostaw odpowiedź Anita Anuluj pisanie odpowiedzi

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *