Wada zgryzu, na którą powinien zwrócić uwagę każdy logopeda i pediatra

Mowa o zgryzie krzyżowym. Tekst ten powstał po tym, jak zaczęłam dostawać sporo wiadomości od zaniepokojonych logopedów, którzy – rozpoznając zgryz krzyżowy (często również na podstawie zdjęć, które otrzymywałam) – słyszeli od rodziców, że inny ortodonta zalecił czekanie z leczeniem do momentu pojawienia się zębów stałych. Nie. Nie czekamy do wyrzynania się zębów stałych.

Dlaczego nie wolno odkładać leczenia?

Wiem, że praca z małym dzieckiem nie należy do najłatwiejszych, ale zgryz krzyżowy leczymy jak najszybciej. W praktyce oznacza to, że już u 5–6-latka możemy rozpocząć rozbudowę szczęki.

Wada ta bardzo często jest skutkiem oddychania przez usta oraz niskiej pozycji języka, dlatego kluczowe znaczenie ma wdrożenie leczenia zespołowego.

Jak rozpoznać zgryz krzyżowy?

Zgryz krzyżowy jest wadą poprzeczną, w której ząb lub grupa zębów dolnych nachodzi na zewnętrzną powierzchnię zębów górnych. Najczęściej jest to wynik zwężenia szczęki i/lub jej niedostatecznego doprzedniego wzrostu.

W rysach twarzy można zaobserwować płaską twarz, cofnięte środkowe piętro twarzy, wydatną brodę lub asymetrię dolnego piętra twarzy, czyli odchylenie brody w jedną stronę. Warto wyobrazić sobie, jak będzie wyglądać twarz dziecka, które rośnie z tak rozwijającą się wadą.

Rodzaje zgryzu krzyżowego

Zgryzy krzyżowe dzielimy na:

1. Zgryz krzyżowy częściowy boczny – gdy ząb lub zęby dolne boczne nachodzą na boczne zęby górne; może być jedno- lub obustronny.
   
   
   
2. Zgryz krzyżowy częściowy przedni – gdy dolny ząb lub zęby przednie nachodzą na górne zęby przednie.
   
   
   
3. Zgryz krzyżowy całkowity – charakteryzuje się zachodzeniem połowy łuku zębowego dolnego na górny.
   
   
   

Dlaczego konieczne jest leczenie zespołowe?

Dzieci ze zgryzem krzyżowym bardzo często mają za sobą historię laryngologiczną, są w trakcie terapii logopedycznej i mają utrwalony ustny tor oddychania. Pozycja języka jest zaburzona – nie spoczywa on na podniebieniu, ponieważ szczęka jest zwężona i nie daje mu odpowiedniej przestrzeni.

Konsekwencje zaniechania leczenia są nie tylko estetyczne (krzywe zęby, płaska i wydłużona twarz), ale w przyszłości również zdrowotne.

Współpraca na linii logopeda – ortodonta

Z mojego doświadczenia wynika, że kluczowe jest wypracowanie jasnej procedury współpracy między specjalistami. Nawet jeśli aktywne leczenie ortodontyczne musi zostać chwilowo odroczone, dziecko powinno pozostać pod kontrolą ortodonty, a rodzice muszą być świadomi problemu i zmotywowani do eliminacji nawyków.

Warto również przekazywać dziecko do ortodonty wraz z krótką informacją: kto kieruje, jakie są obserwacje, jaka terapia jest prowadzona i jaki jest kontakt do specjalisty. Ułatwia to komunikację, daje rodzicom poczucie bezpieczeństwa i oszczędza cenny czas.

English version

The malocclusion every speech therapist and pediatrician should see.

The malocclusion I am referring to is cross-bite. I decided to write this text after receiving numerous messages from worried speech therapists who, having recognized a cross-bite in a child, were told by parents that treatment should wait until permanent dentition. No – we should not wait.

Cross-bite should be treated as early as possible. In practice, jaw expansion can be started even in a 5–6-year-old child. This malocclusion often results from mouth breathing and a low tongue position, which is why multidisciplinary therapy is so important.

As you can see, leaving such a condition untreated may lead not only to aesthetic but also health-related consequences in the future.

Powyższy materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny.
Nie stanowi porady medycznej ani indywidualnej rekomendacji terapeutycznej.
Każdy przypadek wymaga indywidualnej konsultacji z lekarzem oraz odpowiedniej diagnostyki.