Jak wygląda prawidłowy zgryz w uzębieniu stałym?

Dużo piszę o wadach zgryzu i innych nieprawidłowościach, które do nich prowadzą. A czy wiecie, jak wygląda prawidłowy zgryz w uzębieniu stałym?

Wymiana zębów i dojrzewanie uzębienia

W wieku 6–7 lat zaczyna się wymiana zębów mlecznych na stałe. W tym czasie jako pierwsze wyrzynają się stałe „szóstki” za mlecznymi „piątkami”.

Mniej więcej w tym samym momencie wypadają dolne mleczne siekacze i wyrzynają się stałe „jedynki”. Do ok. 13. roku życia trwa przejściowy okres uzębienia mieszanego, gdy w jamie ustnej dziecka występują jednocześnie zęby stałe oraz mleczne.

W wieku 6–8 lat młody człowiek ma stałe „szóstki”, „jedynki” i „dwójki”, a także mleczne „trójki”, „czwórki” i „piątki”. Następnie mniej więcej między 9. a 13. rokiem życia zaczynają wyrzynać się stałe kły („trójki”) oraz pierwsze zęby przedtrzonowe („czwórki”), a między 11. i 14. rokiem życia „siódemki”.

Kolejność pojawiania się zębów stałych bywa zmienna. Mimo to po 15. roku życia rozwój twarzy i uzębienia jest praktycznie zakończony, a kształt łuków zębowych, który do tego czasu się uformował w procesie wzrostu i wymiany zębów, jest zwykle utrwalony i stały.

Prawidłowy zgryz w uzębieniu stałym – cechy

Prawidłowe uzębienie stałe charakteryzuje się następująco:

• w jamie ustnej znajdują się 32 zęby – po cztery zęby sieczne w górnym i dolnym łuku, po dwa kły w obu łukach, cztery zęby przedtrzonowe i sześć zębów trzonowych w każdym na górze i na dole;
• łuki zębowe w trakcie wymiany wydłużają się i przybierają formę elipsy w szczęce oraz paraboli w żuchwie (w uzębieniu mlecznym mają kształt półkola);
• korony górnych zębów siecznych pokrywają około 1/3 wysokości koron zębów siecznych dolnych;
• zęby boczne górne przechwytują zęby boczne dolne;
• zęby trzonowe ustawione są w I klasie według klasyfikacji Angle’a, a kły w I klasie kłowej;
• linie pośrodkowe zębów szczęki i żuchwy pokrywają się ze sobą oraz z linią symetrii twarzy;
• wzdłuż całego łuku zębowego występują punkty styczne między zębami.

Klasyfikacja Angle’a

Aby ocenić, czy zgryz jest prawidłowy, dr Edward Angle pod koniec XIX wieku opracował klasyfikację, która obowiązuje do dziś. Opiera się ona na założeniu, że pierwsze górne stałe trzonowce („szóstki”) są nieruchome względem podłoża kostnego i stanowią punkt odniesienia do oceny relacji żuchwy do szczęki.

Dr Angle wyróżnił trzy klasy zębowe:

• I klasa Angle’a – prawidłowe ustawienie łuków; guzek policzkowy przedni górnej „szóstki” wpada w bruzdę międzyguzkową policzkową „szóstki” dolnej;
• II klasa Angle’a – wada zębowa dotylna; guzek policzkowy przedni górnej „szóstki” wpada w szparę pomiędzy „piątką” a „szóstką” dolną;
• III klasa Angle’a – wada zębowa doprzednia; guzek policzkowy przedni górnej „szóstki” wpada w szparę pomiędzy „szóstką” a „siódemką” dolną.

Klasy Angle’a

Klasy kłowe

Drugim sposobem oceny prawidłowości zgryzu jest analiza ustawienia kłów. Wyróżnia się trzy klasy kłowe:

• I klasa kłowa – kieł górny wpada w zagłębienie między dolnym kłem a dolną „czwórką”;
• II klasa kłowa – oś kła górnego znajduje się między dolnym kłem a dolną „dwójką”;
• III klasa kłowa – kieł górny wpada w zagłębienie między dolną „czwórką” a „piątką”.

Nagryz

Ocena prawidłowego zgryzu obejmuje również analizę nagryzu, czyli relacji zębów siecznych:

• nagryz pionowy – górne siekacze pokrywają około 1/3 wysokości koron siekaczy dolnych;
• nagryz poziomy – zęby górne częściowo pokrywają powierzchnie zewnętrzne zębów dolnych, a brzeg sieczny dolnych siekaczy kontaktuje się z powierzchnią podniebienną siekaczy górnych.

Nagryz pionowy (overbite) i poziomy (overjet)

Klasy szkieletowe

Oprócz klasyfikacji zębowych wyróżnia się również klasy szkieletowe, które opisują relację kości szczęki i żuchwy do siebie oraz do reszty czaszki. Ich ocena wymaga wykonania zdjęć cefalometrycznych.

• I klasa szkieletowa – prawidłowa relacja szczęki i żuchwy;
• II klasa szkieletowa – cofnięta żuchwa w stosunku do szczęki;
• III klasa szkieletowa – wysunięta żuchwa lub niedorozwój szczęki.

Leczenie niewłaściwego zgryzu w uzębieniu stałym

Wybór leczenia pacjenta z nieprawidłowym zgryzem w pełnym uzębieniu stałym zależy od rodzaju i nasilenia wady. Czasami wystarczające jest leczenie ortodontyczne, w innych przypadkach konieczne bywa leczenie chirurgiczne.

U pacjentów dorosłych, po zakończonym okresie wzrostu, nie zawsze możliwe jest uzyskanie idealnych relacji zębowych i szkieletowych. W takich sytuacjach leczenie bywa kompromisowe i koncentruje się na poprawie estetyki uśmiechu oraz funkcji zgryzu, bez pełnej korekty relacji kostnych.

Dlatego najbardziej efektywnie ortodontycznie leczy się dzieci w okresie wzrostu, z uzębieniem mieszanym. W tym czasie możliwe jest sterowanie rozwojem szczęki i żuchwy oraz kształtem łuków zębowych.

Jak widzicie, ortodoncja jest dziedziną złożoną, a samodzielna ocena, czy zgryz jest prawidłowy, bywa trudna. Decyzja o leczeniu w dorosłym wieku powinna być zawsze dobrze przemyślana.